Havacılıkta geçtiğimiz 2 hafta

Gazete 3’ün değerli okurları, merhaba. Havacılık ve uzay dünyasında yaşanan baş döndürücü gelişmeleri artık bu köşede, karmaşık teknik terimlere boğulmadan, herkesin rahatlıkla anlayabileceği sade bir dille sizlerle paylaşacağım. Beni bu güzel platforma davet eden Berna Türksoy hanıma teşekkür ediyor, hepinize keyifli ve ufuk açıcı haberler okutabilmeyi diliyorum.

17-31 Ekim 2026 tarihleri arasını kapsayan bu ilk yazımıza, Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün “İstikbal göklerdedir” vizyonuyla şekillenen ve gururla kutladığımız 29 Ekim Cumhuriyet Bayramımızın coşkusuyla başlamak istiyorum. Geçtiğimiz iki haftada uzay çalışmalarından kıl payı atlatılan kazalara kadar oldukça hareketli günler yaşadık.

 

Uzayda Hedef Ay ve Mars. Ülkemizin uzay yarışındaki dev adımları hız kesmeden devam ediyor. Türkiye’nin ilk Ay yörünge görevi (TLM-1) için tasarlanan uzay aracının sistem birleştirme işlemleri, TÜBİTAK UZAY tesislerindeki özel bir laboratuvarda başarıyla tamamlandı. 2027 yılında uzaya fırlatılması planlanan bu tarihi görev, ülkemizi kendi yerli teknolojisiyle derin uzay operasyonları yapabilen ülkeler arasına taşıyacak büyük bir eşik. Uzaydaki bir diğer heyecan verici gelişme ise Japonya’dan geldi; Mars’ın uydularını inceleyip Dünya’ya örnek getirmesi planlanan yeni bir uzay aracı (MMX) başarıyla fırlatıldı.

 

Savaşlar ve Gerilimler Uçuşları Vuruyor. Dünyadaki jeopolitik gerilimlerin sivil uçuşlara faturası ağır olmaya devam ediyor. Avrupa havacılık ajansı Eurocontrol’ün 30 Ekim’de yayımladığı rapora göre, Ortadoğu’da artan güvenlik endişeleri sebebiyle Avrupa hava sahasında yıl sonuna kadar yaklaşık 110 bin uçuşluk devasa bir iptal ve pazar kaybı yaşanması bekleniyor. Rusya’nın St. Petersburg kentindeki Pulkovo Havalimanı ise 18 Ekim gecesi bir drone saldırısı nedeniyle sivil uçuşlara 6 saatten fazla süreyle kapatıldı; 29 kalkış tamamen iptal edilirken, o sırada havada olan 13 uçak mecburen farklı şehirlere yönlendirildi.

 

Askeri havacılıkta ise inanılmaz rakamlar konuşuluyor. Savunma sanayi devi Lockheed Martin, en az 850 adet yeni F-35 savaş uçağı üretmek üzere dev bir sözleşmeye imza attı. Bu anlaşmanın önümüzdeki 10 yıl içinde tam 79 milyar dolarlık muazzam bir ekonomik hareketlilik yaratması bekleniyor.

 

Yolcu Uçaklarında Üretim Sancısı. Ticari uçak pazarında dünyanın en bilindik modellerinden olan Boeing 737 MAX ailesinin en büyük uçağı “737-10”, zorlu ve yıllar süren incelemelerin ardından 20 Ekim’de Amerikan yetkili kurumlarından nihayet resmi uçuş onayını alabildi. Ancak üretici Boeing’in üretim hızındaki sıkıntıları sürüyor. Şirket yönetimi, yapılan sıkı kalite denetimleri sebebiyle üretim sayılarında bu yıl bir artışa gidemeyeceklerini, hedeflenen üretim sayılarına ulaşmanın 2027’nin başlarını bulacağını açıkladı.

 

Kıl Payı Atlatılan Facia. Son olarak, havacılıkta dikkat ve iletişimin ne kadar hayati olduğunu gösteren ucuz atlatılmış bir olaya tanık olduk. 20 Ekim’de Pegasus Hava Yolları’na ait bir yolcu uçağı, Almanya’nın Frankfurt Havalimanı’nda kalkış yapmak için piste yanlış yönden giriş yaptı. Ekibin bu ters yön seçimi yüzünden, önlerinde güvenli bir kalkış için gereken mesafenin yarısından bile az (1.200 metreden daha az) bir yol kalmıştı. Neyse ki havalimanındaki trafik kontrolörleri bu vahim hatayı saniyeler içinde fark edip pilotları telsizden uyardı. Pilotlar uçak henüz çok hızlanmamışken derhal fren yaparak uçağı güvenle durdurmayı başardı. Olayda kimsenin burnu kanamadı, ancak bu hatanın nasıl yapıldığı detaylıca inceleniyor.

 

Emniyetli uçuşların ve güzel haberlerin eksik olmadığı bir sonraki yazımızda görüşmek üzere.

 

Havacılık Sözlüğü (Metin içinde geçen bazı havacılık kavramları)

• TLM-1 (Turkish Lunar Mission 1): Türkiye’nin Ay yörüngesine göndermeyi planladığı ilk uzay aracının adı.
• Temiz Oda: Uzay araçlarının ve uyduların üretildiği; içerisi havadaki toz, kir ve mikroplardan tamamen arındırılmış yüksek teknolojili üretim laboratuvarı.
• İHA (İnsansız Hava Aracı): İçinde insan bulunmayan, uzaktan veya otonom olarak kontrol edilebilen hava araçları (Halk arasında “Drone” olarak da bilinir).
• FAA (Federal Havacılık İdaresi): Amerika Birleşik Devletleri’nin sivil havacılık otoritesi. Uçakların güvenle uçabileceğine dair en geçerli onayları (sertifikaları) veren kurum.
• ATC (Hava Trafik Kontrolörü): Havalimanlarındaki kulelerde görev yapan; uçakların güvenli bir şekilde motor çalıştırmasını, kalkmasını, inmesini ve havada ilerlemesini yöneten görevliler.
• Sertifikasyon: Bir uçağın güvenle yolcu taşıyabileceğini uluslararası standartlara göre kanıtlayan uzun ve zorlu resmi onay süreci.
• Knot: Havacılık ve denizcilikte kullanılan hız birimi (1 knot yaklaşık olarak saatte 1,85 kilometre hıza denk gelir).