“İTTİHAT VE TERAKKİ CEMİYETİ ÜYELERİ, VATANSEVER VE DÜRÜSTTÜ”

Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hasan Babacan, İttihat ve Terakki Cemiyeti üyelerinin vatanseverlik ve dürüstlük anlayışına dikkat ettiklerini belirtti. Dönemin devlet adamlarının, kısıtlı imkânlara rağmen hazineye karşı hassasiyet gösterdiklerini söyleyen Babacan, “İttihat Terakki’nin kasasının başındaki Kara Kemal, milyonlarca liralık örtülü ödeneği yönetmesine rağmen cebinde parası olmayan, dürüst bir adamdı. Talat Paşa ve arkadaşları, devlet görevlisi olarak yurt dışına gittiklerinde kendilerine verilen harcırahın artan kısmını kuruşu kuruşuna hazineye iade ederlerdi. Bugün onları eleştirenlerin aksine, onlar devletin malını korumayı namus borcu bilirlerdi” dedi.

“ERMENİ MESELESİNİN ÖZÜ BÜYÜK İHANETLE BAŞLADI”

Babacan, “Ermeni meselesinin” kırılma noktalarından birinin, Birinci Dünya Savaşı öncesinde Talat Paşa ile Ermeni örgüt liderleri arasında yapılan görüşme olduğunu kaydetti. Babacan, meclisteki Ermeni milletvekillerinin ikiyüzlü bir tutum sergilediğini belirterek, “Talat Paşa, savaşın eşiğinde Ermeni mebusları odasına çağırarak ‘Avrupalı devletlerin dolduruşuna gelmeyin, devletle bir sorununuz varsa birlikte çözelim’ uyarısında bulundu. Orada bulunan Ermeni temsilciler, devlete sadık kalacaklarına dair Kur’an-ı Kerim, bayrak ve silah üzerine yemin ettiler. Ancak bu yeminli toplantıdan 15 dakika sonra çektikleri gizli telgraflarla, Ruslarla iş birliği yapılması ve Osmanlı’ya karşı isyan başlatılması talimatını verdiler. Ermeni meselesinin özü bu büyük ihanetle başlamıştır” diye konuştu.

“BALKANLAR’DAN GELEN GÖÇMENLER BÜYÜK ACILARLA ANADOLU’YA SIĞINDI”

Balkan Savaşları sonrası Anadolu’ya göç eden Türklerin yaşadığı olayların İttihatçıların politikasında bir dönüm noktası olduğunu kaydeden Babacan, Batı Anadolu’daki Rum nüfusun güvenlik gerekçesiyle yer değiştirdiğini söyledi. Babacan, “Balkanlar’dan gelen göçmenler büyük acılarla Anadolu’ya sığındı. Bu durum üzerine Batı Anadolu’daki bazı Rum nüfusun göçü sağlandı. Dönemin Avrupalı elçileri bu durumu denetlediğinde, Rumlar korkudan değil, kendi istekleriyle gittiklerini beyan etmişlerdir” dedi. Talat Paşa’nın siyasi kariyerinin sürgünler ve mücadelelerle geçtiğini ifade eden Babacan, “İkinci Meşrutiyet’in ilanında askeri güç ve kararlılık etkili oldu. Abdülhamid dönemi disiplini ile İttihatçıların heyecanı o günün şartlarında devleti ayakta tutma çabasıydı. Tarihin bu önemli isimleri, insani yönleriyle ve o günün şartlarıyla değerlendirilmelidir” diye konuştu.

“ERMENİ NÜFUSUNUN EN YOĞUN OLDUĞU VAN’DA BİLE ORAN YÜZDE 30’DU”

Babacan, Anadolu’nun nüfus yapısı ile tehcir kararının sağlıklı bir şekilde değerlendirilebilmesi için dönemin demografik verilerini içeren haritaların incelenmesi gerektiğini belirtti. Ermeni nüfusunun Anadolu’nun doğusundan batısına doğru kademeli olarak azaldığını ve seyrekleştiğini belirten Babacan, Orta Anadolu’dan itibaren ise Rum nüfusunun yoğunlaştığını, özellikle İzmir ve Ayvalık gibi bölgelerde bu yoğunluğun belirginleştiğini kaydetti. Dönemin idari yapısının vilayet sistemiyle değerlendirilmesi gerektiğini belirten Babacan, “Ermeni nüfusunun en yoğun olduğu Van vilayetinde bile bu oran en fazla yüzde 30 civarındaydı. Bu durumu bir örnekle kıyaslamak gerekirse; Sırpların Balkanlar’dan Ege’ye kadar uzanan ‘Büyük Sırbistan’ hayali kurdukları bölgelerde de Sırp nüfusu benzer şekilde sadece yüzde 30 seviyesindeydi. Yani aslında Sırp çoğunluğunun olmadığı yerler üzerine bu hayaller kuruluyordu. Yunanlıların ‘Megali İdea’ hedefindeki durum da bundan farklı değildir” diye konuştu.

“CEPHE GERİSİ EMNİYETİ’ KURALI UYGULANDI”

Prof. Dr. Babacan, Birinci Dünya Savaşı’nın başlamasıyla birlikte Van’da Ruslarla iş birliği yapan Ermeni çetelerinin, Osmanlı ordusuna karşı isyan başlattığının belgelerle ortaya konulduğunu belirtti. Türk ordusunun Çanakale’de varlık mücadelesi verdiği bir dönemde, cephe gerisinde yaşanan güvenlik zafiyetinin “Tehcir Kanunu”nu zorunlu kıldığını ifade eden Babacan, “Dönemin askeri eğitim müfredatında yer alan ‘cephe gerisi emniyeti’ kuralı gereği, güvenliği bozan unsurların yer değiştirilmesi bir askeri yöntem olarak uygulandı” dedi. Tehcir sürecinin sanılanın aksine devlet kontrolünde ve belirli muafiyetler çerçevesinde yürütüldüğüne kaydeden Babacan, “Hasta, ama memur ve zanaatkâr Ermenilerin yanı sıra çocuklar da tehcirden muaf tutuldu. Ayrıca Osmanlı Devleti’nin, göç esnasında Ermeni vatandaşların can ve mal güvenliğini koruyamayan veya görevini kötüye kullanan kendi subaylarını askeri mahkemelerde yargılandı. Bazılarına idam cezası verildi” diye konuştu.  Babacan, Osmanlı’nın uyguladığı tehcir muafiyeti ve koruma kanunlarının uluslararası hukuk açısından “soykırım” iddialarını çürüten en güçlü kanıtlardan biri olduğunu ifade etti.

“MESELENİN, SİYASİ BİR ARAÇ OLARAK KULLANILDIĞININ GÖSTERGESİ”

Ermeni örgütlerin “Nemesis” adını verdikleri bir intikam planı kapsamında Talat Paşa ve Said Halim Paşa gibi devlet adamlarına yönelik suikastlar gerçekleştirdiğini belirten Babacan; suikastçıların Avrupa mahkemelerinde ceza almadan serbest bırakılmasının, meselenin insani boyuttan ziyade siyasi bir araç olarak kullanıldığının kanıtı olduğunu ifade etti. Konferans, soru cevap bölümünün ardından teşekkür belgelerinin takdim edilmesiyle sona erdi. >>>Haber Merkezi

Saygı duruşu ile İstiklal Marşı ile başlayan program; Kur’an-ı Kerim tilaveti ile devam etti. ÜNİAK Başkanı Yusuf Öztürk’ün selamlama konuşmasının ardından AK Parti İl Gençlik Kolları Başkanı Mehmet Emin İntepe, Kut’ül Amare Zaferi’nin, tarihî akışı değiştiren büyük bir askerî başarı olmanın ötesinde, yokluklar içinde dahi teslim olmayan bir iradenin ve sarsılmayan bir imanın en açık göstergesi olduğunu söyledi.

“BİRİNCİ CİHAN HARBİ, TEMELDE BİR PAYLAŞIM SAVAŞIYDI”

AKÜ Rektörü Prof. Dr. Mehmet Karakaş ise tarihi bilmenin önemine değindi. Karakaş, “Tarih bilincine sahip olmak çok daha önemlidir. Günümüzü ve yaşadığımız dönemi bilmek, tanımak ve farkında olarak yaşamak da büyük bir gerekliliktir. Fakat günümüzü farkındalık içinde yaşayabilmek için geçmişi bilmemiz ve geçmişten ders çıkarmamız gerekir” dedi. Birinci Cihan Harbi’nin temelde bir paylaşım savaşı olduğunu kaydeden Karakaş, şunları söyledi: “Batı’nın, Osmanlı İmparatorluğu’nu dünya egemenliği önündeki en büyük engellerden biri olarak görmesi ve bu engeli ortadan kaldırmak istemesi, Birinci Dünya Savaşı’nın temel sebeplerinden biridir. Bu büyük savaş içerisinde birçok önemli cephe bulunmaktadır. Bunlardan biri hepimizin bildiği Çanakkale Cephesi’dir ve bu cephe büyük bir zaferle sonuçlanmıştır. Ancak bir başka önemli zafer daha vardır ki çoğu zaman yeterince bilinmez. İşte bugün burada o zaferi konu edineceğiz. 1916 yılında Irak Cephesi’nde kazanılan ve Kut’ül Amare Zaferi olarak bilinen bu başarı; İngilizlere büyük kayıpların verdirildiği, yoklukların ve zorlukların yaşandığı bir dönemde elde edilmiştir. Bu zaferin, aynı zamanda İngilizlerin en güçlü olduğu kabul edilen bir süreçte kazanılmış olması bakımından da ayrı bir önemi vardır. Bu başarı, milletimizin en zor şartlar altında dahi güçlü bir ruhla yeniden ayağa kalkabildiğinin ve direniş iradesini ortaya koyabildiğinin önemli bir örneğidir. Bu yönüyle, tarihimizdeki birçok dönüm noktası gibi, 15 Temmuz gecesinde ortaya konulan milli duruşla da benzerlik göstermektedir.”

“KUT’ÜL AMARE, TARİHİMİZ AÇISINDAN SON DERECE ÖNEMLİ BİR ZAFER”

Açış konuşmalarının ardından Eski Orman ve Su İşleri Bakanı, Cumhurbaşkanlığı Irak Özel Temsilcisi Prof. Dr. Veysel Eroğlu’nun “Kut’ül Amare Zaferi: 1. Cihan Harbi’nde Irak Cephesi” konulu konferansına geçildi. Kut’ül Amare Zaferi’ni kutlayan Eroğlu, bu büyük başarının uzun yıllar unutturulduğunu belirterek “29 Nisan 1916 tarihinden itibaren belli dönemlerde ‘Kut Bayramı’ veya ‘Kut Zaferi’ olarak kutlanan bu tarihi gün; ne yazık ki daha sonraki yıllarda, ‘İngiliz dostlarımızı gücendirmeyelim’ anlayışıyla göz ardı edilmiştir” diye konuştu.

“IRAK PADİŞAH KANUNİ SULTAN SÜLEYMAN DÖNEMİNDE FETHEDİLDİ”

Irak’ın, Kanuni Sultan Süleyman zamanında gerçekleştirilen “Irakeyn Seferi” ile 1534 yılında Osmanlı topraklarına katıldığını belirten Eroğlu, “Kanuni, Bağdat’a girerek imar ve iskân faaliyetlerine önem vermiş, şehirde yeniden bir düzen kurulmasını sağlamıştır. Ancak bu hâkimiyet sürecinde zaman zaman kesintiler yaşanmıştır. 1623–1638 yılları arasında yaşanan Safevi işgalinin ardından, IV. Murat’ın Bağdat Seferi ile şehir yeniden Osmanlı hâkimiyetine girmiştir. 1639 yılında imzalanan Kasr-ı Şirin Antlaşması ile de bölgedeki sınırlar büyük ölçüde netleşmiş ve uzun süreli bir denge sağlanmıştır” dedi.

Osmanlı Devleti’nin 1. Cihan Harbi’ne giriş nedenlerini anlatan Eroğlu, şunları söyledi: Osmanlı Devleti’ni zayıflatmaya yönelik iç ve dış müdahalelerin yoğunlaştığı süreçte; İngiltere ve Fransa’nın rekabeti, devletin kaderini derinden etkilemiştir. Bu dönemde siyasi aktör olarak öne çıkan İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin lider kadrosu (Enver, Talat ve Cemal paşalar), savaşın kaçınılmaz olduğu öngörüsüyle Almanya ile gizli bir ittifaka yönelmiştir. Meclis ve Sadrazamın tam bilgisi dışında yürütülen bu süreçte; İngiliz donanmasından kaçan Alman gemileri Goeben ve Breslau’nun Çanakkale’den geçişine izin verilmiştir. Kamuoyuna satın alındığı duyurularak Yavuz ve Midilli isimleri verilen bu gemiler, Amiral Souchon komutasındaki Alman mürettebatıyla Karadeniz’e açılmıştır. Rus limanlarının bombalanmasıyla sonuçlanan bu hamle, Osmanlı Devleti’ni fiilen ve geri dönülemez şekilde Birinci Dünya Savaşı’na dahil etmiştir.

“SULTAN II. ABDÜLHAMİD DÖNEMİNDE IRAK’TA PETROL VARLIĞINA DAİR TESPİTLER YAPILDI”

Irak Cephesi’nin stratejik ve ekonomik önemini değerlendiren Eroğlu, Sultan II. Abdülhamid döneminde bölgedeki petrol varlığının tespit edildiğini ve korunması için adımlar atıldığını ifade etti. Başta İngiltere olmak üzere büyük güçlerin temel amacının, Hindistan yolunu güvenceye almak ve enerji kaynaklarını kontrol etmek olduğunu belirten Eroğlu, bu durumun Irak’ın jeopolitik değerini artırdığını dile getirdi. Birinci Dünya Savaşı ile birlikte İngilizlerin Fav Yarımadası’ndan başlattığı işgal sürecine değinen Eroğlu, şu bilgileri paylaştı: “İngilizlerin ana hedefi, kuzeye ilerleyerek Bağdat’ı ele geçirmek ve Mezopotamya’da hâkimiyet kurmaktır. Osmanlı kuvvetlerinin ilk direnişinde Süleyman Askerî Bey kritik bir rol üstlenmiş; ancak yaşanan başarısızlıklar ve ağır kayıplar sonucunda hayatını kaybetmiştir. Bu gelişmenin ardından İngilizler, General Townshend komutasında Bağdat yönündeki ilerleyişini sürdürmüştür.”

“KUT’ÜL AMARE’DE 147 GÜN SÜREN KUŞATMA”

Selman-ı Pak (Ctesiphon) Muharebeleri ile İngiliz ilerleyişinin durdurulduğunu ve cephede dengenin sağlandığını belirten Eroğlu, süreci şöyle özetledi: “Bu başarının ardından geri çekilen İngiliz kuvvetlerinin Kut’ül Amare kasabasında kuşatılmasıyla tarihi zaferin süreci başlamıştır. Goltz Paşa’nın genel idaresinde; Halil (Kut) Paşa ve Ali İhsan Sabis Paşa’nın sahadaki etkin komutasıyla yürütülen kuşatma 147 gün sürmüştür. Ağır şartlar ve ikmal sorunlarıyla boğuşan İngilizlerin yardım girişimleri de engellenince, General Townshend ve yaklaşık 13 bin asker teslim olmuştur. Çanakkale’den sonraki en büyük askerî başarı olan bu zafer, İngiliz kamuoyunda büyük yankı uyandırmıştır. Kut’ül Amare; en zor şartlarda bile inanç ve fedakârlıkla neleri başarabileceğimizin kanıtıdır. Ancak tarihi sadece zaferlerle değil, ders çıkarılması gereken tüm yönleriyle okumak, imparatorluğun genel gidişatını anlamak açısından kritiktir.”

1920 yılında San Remo Konferansı’nın düzenlendiğini, Birinci Dünya Savaşı sonrasında Osmanlı Devleti’ne bağlı olan Basra, Halep gibi Arap vilayetleri parçalandığını ve yeni siyasi yapılar ortaya çıktığını ifade eden Eroğlu, “İngiltere ve Fransa’nın etkin olduğu bu düzenlemelerle, bölgenin siyasi haritası yeniden şekillendirilmiştir. Bu dönemde Gertrude Bell gibi isimlerin de etkili olduğu İngiliz idaresi, sınırların çizilmesinde ve yeni yönetimlerin kurulmasında rol oynamıştır. Şerif Hüseyin’in oğlu Faysal, 1921 yılında Irak kralı ilan edilmiştir. Ancak fiilî yönetim büyük ölçüde İngilizlerin kontrolünde kalmaya devam etmiştir” dedi.

Konferans soru-cevap bölümünün ardından plaket takdimi ve toplu fotoğraf çekimi ile sona erdi. Konferans öncesi ise Eski Orman ve Su İşleri Bakanı, Cumhurbaşkanlığı Irak Özel Temsilcisi Prof. Dr. Veysel Eroğlu, AKÜ Rektörü Prof. Dr. Mehmet Karakaş’ı makamında ziyaret etti. >>>Haber Merkezi