Ödül verme kararının kesin olduğu ve itiraz yolunun kapalı olduğu vurgulanan açıklamada, komitenin ödül sahiplerinin ödülü aldıktan sonraki eylemleri veya söylemleri hakkında yorum yapmadığı belirtildi.

Machado: Nobel Barış Ödülü’nü Trump ile paylaşmak istiyorum

Norveç Nobel Komitesi, 10 Ekim’de 2025 Nobel Barış Ödülü’nü Venezuelalı muhalefet lideri Machado’ya verdiğini duyurmuştu.

Machado, 5 Ocak’ta Fox News’e verdiği röportajda Nobel Barış Ödülü’nü ABD Başkanı Donald Trump ile paylaşmak istediğini ve Venezuela’ya yönelik askeri müdahale için kendisine bizzat teşekkür etmek istediğini söylemişti.

ABD Başkanı Trump ise Machado’nun Nobel Barış Ödülü’nü kendisine vermek istediğini duyduğunu belirterek, bunun kendisi için “büyük bir onur” olacağını ifade etmişti.>>>AA

Bu yıl Nobel Ekonomi Ödülü’nü kazananlar belli oldu. İsveç’in başkenti Stockholm’deki İsveç Kraliyet Bilimleri Akademisi Nobel Komitesi, kurumların oluşumu ve refahı nasıl etkilediğine ilişkin çalışmalarından dolayı Türk-Amerikan vatandaşı Daron Acemoğlu, Simon Johnson ve James A. Robinson’un ödüle layık görüldüğünü açıkladı. Komite tarafından yapılan açıklamada, üç ekonomistin çalışmalarıyla bir ülkenin refahı için toplumsal kurumların önemini gösterdiği ifade edilerek, “Hukukun üstünlüğünün zayıf olduğu ve kurumların halkı sömürdüğü toplumlarda büyüme sağlanamıyor ve daha iyiye doğru bir gelişme gözlenmiyor. Ödül sahiplerinin araştırmaları, bunun nedenini anlamamıza yardımcı oluyor” denildi.

Ekonomi Bilimleri Ödülü Komitesi Başkanı Jakob Svensson ise açıklamasında, “Ülkelerin gelirleri arasındaki büyük farklılıkların azaltılması, içinde bulunduğumuz zamanın en zorlu görevlerinden biri. Ödül sahipleri, bu hedefe ulaşılmasında toplumsal kurumların önemini ortaya koydu” diye konuştu. Svennson, üç ekonomistin çalışmalarının bazı ülkeler başarılı olurken bazılarının başarısız olmasının temel nedenlerine ilişkin çok daha derinlemesine bir anlayış sağladığını söyledi.

Ödülün açıklandığı basın toplantısına telefon bağlantısı ile katılan ekonomist Daron Acemoğlu, ödülün kendisi için büyük bir sürpriz ve onur olduğunu ifade etti. Nobel’e layık görülen çalışmalarına ilişkin bilgi veren Acemoğlu, çalışmalarında sömürgeciliğin iyi veya kötü olmasından çok, Avrupa’nın sömürgecilik geçmişinin günümüzde yol açtığı kurumsal sonuçlar gibi konuları da incelediklerini açıkladı. Kurumsal gelişim sürecinde izlenen yolların kökenini ülkelerin sömürgecilik geçmişinde aradıklarını ifade eden Acemoğlu, Avrupalıların son 500 yıl boyunca benimsedikleri stratejilerin kalıcı etkileri olduğuna ve bunların gerçek kurumsal ayrışmalara yol açtığına dikkat çekti.

“Çalışmamız demokrasiyi öne çıkarıyor”

Çalışmalarının demokrasinin ekonomik kalkınmada önemli bir faktör olduğuna işaret ettiğini vurgulayan Acemoğlu, “Gerçekleştirdiğimiz çalışma, bir tercih olarak demokrasiyi öne çıkarmaktadır. Simon Johnson ve James Robinson ile birlikte yaptığımız takip eden çalışmalarda demokrasi meselesini inceledik ve demokrasiye geçiş yapan ülkelerin, demokratik olmayan rejimlere nazaran yaklaşık 8-9 yıl daha hızlı büyüdüğünü ve bunun önemli bir kazanım olduğunu tespit ettik” dedi.

Basın mensuplarının Çin gibi ülkelerin demokrasi olmadan nasıl muazzam ekonomik ilerleme kaydettiği yönündeki bir sorusuna cevap veren Acemoğlu, “Demokratik olamayan ülkeler de büyüyebilir. Bu, James Robinson ile ‘Uluslar Neden Başarısız Olur’ isimli kitabımızda sıklıkla vurguladığımız bir mesele. Ancak biz buna ‘sömürücü büyüme’ adını verdik. Bu tür ülkeler, mevcut sektörlere ve firmalara hızla kaynak aktarabilir, kaynakları harekete geçirebilir ve bu da ekonomik büyüme sağlanmasına yol açabilir. Ancak bizim argümanımız, bu tür otoriter büyümenin genellikle istikrarsız olduğu ve genel olarak çok hızlı ve özgün bir inovasyonla sonuçlanmadığıdır” şeklinde konuştu.

2024 Nobel Ekonomi Ödülü’nü kazanan Ermeni asıllı 57 yıl yaşındaki ekonomist Daron Acemoğlu ile İngiliz ekonomist Simon Johnson Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’nde (MIT), İngiliz ekonomist James A. Robinson ise Chicago Üniversitesi’nde çalışıyor.

2023 yılında Nobel Ekonomi Ödülü’nü kadınların iş gücündeki konumlarına ilişkin çalışmalarından ötürü Harvard Üniversitesi’nde görevli Amerikalı ekonomist Claudia Goldin kazanmıştı.

Nobel Ödülleri, İsveçli kaşif Alfred Nobel’in “servetinin insanlığa en büyük faydayı sağlayanlara ödüller vermek için kullanılmasını” talep ettiği vasiyeti üzerine oluşturulmuştu. Resmi ismi “Alfred Nobel Anısına İsveç Merkez Bankası Ekonomi Bilimleri Ödülü” olan Nobel Ekonomi Ödülü ise, 1968 yılında İsveç Merkez Bankası tarafından 19. asırda yaşamış olan ve dinamitin mucidi olan İsveçli bilim insanı Alfred Nobel anısına oluşturulmuştu.

Nobel Kimya Ödülü’nün bu yılki sahipleri belli oldu. İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi Genel Sekreteri Hans Ellegren gerçekleştirilen basın toplantısında, “2024 Nobel Kimya Ödülü’nün bilgi işlemsel protein tasarımı alanındaki çalışmalarından dolayı Washington Üniversitesi’nden David Baker ile protein yapısının tahmini alanındaki çalışmaları nedeniyle İngiltere’deki yapay zeka program geliştirme şirketi Google Deepmind çalışanları Demis Hassabis ve John Jumper arasında paylaşılmasına karar verilmiştir” ifadelerini kullandı.

Nobel Komitesi Kimya Başkanı Heiner Linke, “Bu yıl taltif edilen keşiflerden biri, muazzam proteinlerin inşasıyla ilgili. Diğeri ise 50 yıllık bir hayalin gerçekleştirilmesiyle yani protein yapılarının amino asit dizilimlerini tahmin etmekle ilgili. Her iki keşif de büyük fırsatların kapısını aralıyor” dedi.

“Bu keşiflerin devasa potansiyelleri bulunuyor”

İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi tarafından yayınlanan açıklamada ise, “2024 Nobel Kimya Ödülü yaşamın kimyasal araçları olarak bilinen proteinler üzerinde çalışan ve yapay zeka kullanarak neredeyse bilinen tüm proteinlerin kodunu çözen 3 bilim adamına verildi. David Baker, tamamen yeni türde proteinler oluşturma gibi neredeyse imkansız bir başarıya ulaştı. Demis Hassabis ve John Humper ise proteinlerin karmaşık yapılarının tahmin edilmesine ilişkin 50 yıllık problemi çözmek için bir yapay zeka modeli geliştirdi. Bu keşiflerin devasa potansiyelleri bulunuyor” denildi.

Nobel Kimya Ödülü, geçtiğimiz yıl elektronik cihazlar ve tıbbi görüntülemede kullanılan kuantum noktaları üzerine yaptıkları çalışmalar nedeniyle Moungi Gabriel Bawendi, Louis E. Brus ve Alexei I. Ekimov’a verilmişti.

İnsanlığa hizmet edenlere veriliyor

Nobel Ödülleri, İsveçli kimyager ve mühendis Alfred Nobel’in “servetinin önceki yıl insanlığa en büyük faydayı sağlayanlara ödüller vermek için kullanılmasını” talep ettiği vasiyeti üzerine oluşturulmuştu. Nobel Ödülleri, 1901 yılından bu yana İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, İsveç Akademisi, Karolinska Enstitüsü ve Norveç Nobel Komitesi tarafından kişiler veya kuruluşlara fizik, kimya, edebiyat, barış ve fizyoloji veya tıp alanlarındaki olağanüstü başarıları nedeniyle veriliyor. Nobel Ödülü kazanan tanınmış isimler arasında Albert Einstein, Niels Bohr ve Marie Curie gibi bilim adamları, Ernest Hemingway ve Albert Camus gibi yazarlar ile Nelson Mandela ve Martin Luther King Jr. gibi toplumlara liderlik etmiş isimler yer alıyor.

2024 Nobel Fizik Ödülü’nün sahipleri belli oldu. İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, ABD’deki Princeton Üniversitesi’nden Profesör John Hopfield (91) ve Kanada’daki Toronto Üniversitesi’nden Profesör Geoffrey Hinton’un (76) “Yapay sinir ağlarıyla makine öğrenimini mümkün kılan keşifleriyle” Nobel Fizik Ödülü’nü almaya hak kazandığını duyurdu. Yapılan açıklamada, “Bu yıl fizik alanında Nobel Ödülü kazanan iki bilim insanı, günümüzün güçlü makine öğreniminin temelini oluşturan yöntemleri geliştirmek için fizik araçlarını kullandılar. Yapay sinir ağlarına dayalı makine öğrenimi şu anda bilim ve mühendislik alanları ile günlük yaşamda devrimlere yol açıyor” ifadeleri kullanıldı.

Hopfield’ın verilerdeki görüntü ve diğer örüntü türlerini depolayıp yeniden yapılandırabilen bir ilişkisel bellek ortaya çıkardığı, “Yapay zekanın babası” olarak nitelendirilen Hinton’un ise verilerdeki özellikleri otonom olarak bulabilen ve resimlerdeki belirli öğeleri tanımlama gibi görevleri yerine getirebilen bir yöntem bulduğu belirtildi.

Ödüle layık görülen 2 bilim insanının 11 milyon İsveç Kronu (yaklaşık 1.1 milyon dolar) tutarında maddi ödülü de paylaşması bekleniyor.

İnsanlığa hizmet edenlere veriliyor

İsveçli kimyager ve mühendis Alfred Nobel adına insanlığa hizmet edenleri ödüllendirmek üzere verilen Nobel Ödülleri, 1901 yılından bu yana dağıtılıyor. Nobel Ödülleri, İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, İsveç Akademisi, Karolinska Enstitüsü ve Norveç Nobel Komitesi tarafından kişiler veya kuruluşlara fizik, kimya, edebiyat, barış ve fizyoloji veya tıp alanlarındaki olağanüstü başarıları nedeniyle veriliyor. Fizikçiler için en prestijli ödül olarak kabul edilen Nobel Fizik Ödülü’nü daha önce kazanan bilim insanları arasında ise Albert Einstein, Niels Bohr ve Enrico Fermi gibi isimler yer alıyor.

İsveç’in başkenti Stockholm’deki Karolinska Enstitüsü Nobel Komitesi, bu yılki Nobel Tıp Ödülü’nün sahiplerini açıkladı. Ödülü, mikroRNA ve bu molekülün transkripsiyon sonrası gen regülasyonundaki rolünün keşfi nedeniyle ABD’li biyolog Victor Ambros ve ABD’li moleküler biyolog Gary Ruvkun kazandı. Nobel Komitesi, iki bilim adamının “gen aktivitesinin nasıl düzenlendiğini yöneten temel bir prensibin keşfi” nedeniyle bu onura layık görüldüğünü ifade etti.

Komite tarafından çalışmaya ilişkin yayınlanan açıklamada, “Kromozomlarımızda depolanan bilgiler, vücudumuzdaki tüm hücreler için bir kılavuza benzetilebilir. Her hücre aynı kromozomlara sahip olduğundan, her hücre tam olarak aynı gen bileşimine ve tam olarak aynı talimatları içeren bir kılavuza sahiptir. Diğer yandan, kas ve sinir hücreleri gibi hücre tiplerinin çok farklı özellikleri vardır. Peki bu farklılıklar nasıl ortaya çıkar? Bunun cevabı, her hücrenin kılavuzdan sadece kendisini ilgilendiren talimatları seçmesine imkan tanıyan gen regülasyonunda yatar. Bu sayede, her hücre tipinde yalnızda doğru gen seti aktif hale gelir” denildi.

Victor Ambros ve Gary Ruvkun’un farklı hücre tiplerinin nasıl geliştiği konusuyla ilgilendiği belirtilen açıklamada, “Bu çerçevede gen regülasyonunda kilit rol oynayan yeni bir küçük RNA molekül sınıfı keşfettiler. Bu çığır açıcı keşif, insanlar dahil olmak üzere çok hücreli organizmalar için temel olan büsbütün yeni bir gen düzenleme prensibini ortaya çıkardı. Artık, insan genomunun binden fazla mikroRNA kodladığı biliniyor. Bu şaşırtıcı keşif, gen regülasyonuna tamamen yeni bir boyut kazandırdı. MikroRNA’ların organizmaların nasıl geliştiği ve işlediği konusunda temel bir öneme sahip olduğu, bu keşifle kanıtlanmış oldu” denildi.

Fizik, kimya, edebiyat, barış, tıp ve ekonomi ödülleri veriliyoriNobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü, geçtiğimiz yıl Covid-19 salgınına karşı mRNA aşılarının geliştirilmesine imkan sağlayan keşifleri nedeniyle Macaristanlı Katalin Kariko ve ABD’li Drew Weissman’a verilmişti. Nobel Ödülleri, İsveçli kaşif Alfred Nobel’in “servetinin insanlığa en büyük faydayı sağlayanlara ödüller vermek için kullanılmasını” talep ettiği vasiyeti üzerine oluşturulmuştu.

9 Haziran 1900’de kurulan Nobel Vakfı’nın insanlığa hizmette bulunanlara verdiği ödüller, fizik, kimya, edebiyat, barış ve tıp kategorilerinde en başarılı bulunan kişi ve kuruluşlara takdim ediliyor. Bunlara ek olarak, 1968’de 300. yılını kutlayan İsveç Merkez Bankası’nın Nobel Vakfı’na yaptığı bağışla kurulan Nobel Ekonomi Ödülü de ekonomi dalında en başarılı bulunan sahiplerine teslim ediliyor.

Nobel ödülü kazanan tanınmış isimler arasında Albert Einstein, Niels Bohr ve Marie Curie gibi bilim uzmanları, Ernest Hemingway ve Albert Camus gibi yazarlar ile Nelson Mandela ve Martin Luther King Jr. gibi toplumlara liderlik etmiş isimler yer alıyor.

İsveç Dışişleri Bakanı Maria Malmer Stenergard, İsveç parlamentosunda “İsrail’in işgal altındaki Filistin Toprakları’ndaki yasadışı işgaline” bir yıl içinde son vermesini talep eden Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu kararıyla ilgili yapılan oturumda domatesli saldırıya uğradı. Konuşmanın ardından yerine döndüğü sırada domatesli saldırıya uğrayan Stenergard, saldırının ardından parlamentoyu koşarak terk etti.

İsveç medyasında yer alan haberlerde, bir kişinin “İsrail’i durdurun, onlar terörist”, bir başka kişinin de “Korkak kaçıyor” diye bağırdığını ifade etti. Haberlerde, fırlatılan domateslerin torba içinde olduğu ve Stenergard’ın iki sıra arkasına düştüğü aktarıldı. Haberlerde, 3 kişinin parlamento güvenliği tarafından gözaltına alındığı ve polise teslim edildiği bildirildi.

İsveç Başbakanı Ulf Kristersson, olayla ilgili soruşturma açılması çağrısında bulunarak, parlamentoda güvenliğin sağlanması için “güçlü önlemler” alınmasını istediğini belirtti.

İsveç Dışişleri Bakanı Tobias Billström, sosyal medya hesabı üzerinden yaptığı açıklamada istifa edeceğini duyurdu. Billström, “Üzüntü ve gurur karışımı bir duyguyla bugün başbakana önümüzdeki hafta parlamentonun açılışında dışişleri bakanlığı görevini bırakacağımı bildirdim” dedi.

İstifa kararını kolay almadığını ifade eden Billström, son 25 yılda 10 yılı bakan olmak üzere farklı görevler üstlendiğini aktararak, “Bu iki yılda başardıklarımızdan çok mutlu olduğumu ve gurur duyduğumu da söylemek istiyorum. Öncelikle uzun ve kimi zaman zorlu bir süreçten sonra İsveç nihayet NATO’ya girdi” dedi.

Mevcut hükümetin İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana İsveç güvenlik politikasında tarihi bir yeniden düzenleme gerçekleştirdiğini belirten Billström, “Rusya’nın genişlemesine karşı koymak için uzun vadeli bir politika ortaya koyduk. Orta Doğu’da da durum ciddi ve İsveç, AB, ABD ve diğer ülkelerle birlikte durumu istikrara kavuşturmak için mücadele ediyor. Uzun vadede tek makul çözüm iki devletli çözümdür” dedi.

Siyasetin tamamen bırakacağını aktaran Billström, bundan sonra ne yapacağına karar vermediğini söyledi. 50 yaşındaki Billström, Ekim 2022’den bu yana dışişleri bakanı olarak görev yapıyordu.