Gelişmekte olan ülkelerin kısa vadede yapay zeka için bulut hizmetlerine daha fazla ihtiyaç duyması beklenirken, büyük orta gelirli ülkelerdeki yerel veri merkezi yatırımlarının yapay zekanın yerel ihtiyaçlara uyarlanmasını kolaylaştıracağı öngörülüyor.

Yerel veri merkezleri veri aktarımını hızlandırarak yapay zeka uygulamalarının kullanıcılara daha hızlı yanıt vermesine ve yerel yapay zeka şirketlerinin gelişimine katkı sağlıyor. Hükümetler, yabancı şirketlerin yerel veri merkezlerine yatırım yapmasını kolaylaştırarak ülkedeki hesaplama kapasitesini artırabiliyor.

Gelişmekte olan ülkeler, dünya genelindeki yeni veri merkezi yatırımlarına yönelik doğrudan yabancı yatırım projelerinden yaklaşık yüzde 40 pay alıyor. Daha küçük ekonomilerin ise ortak kurallar geliştirerek özel yatırımları çekebileceği veya bölgesel veri merkezlerini birlikte finanse ederek maliyetleri azaltabileceği belirtiliyor.

Afrika Birliği’nin bölgesel veri merkezlerinin ortak finansmanına yönelik çalışmaları bu yaklaşıma örnek gösteriliyor.

ABD’li yapay zeka şirketlerinden 750 milyar dolarlık harcama

Rapora göre, ileri düzey yapay zeka sistemlerinin geliştirilmesi için yarı iletkenler, veri merkezleri, büyük miktarda veri ve nitelikli insan kaynağına yüksek tutarda yatırım yapılması gerekiyor.

ABD’deki en büyük yapay zeka şirketlerinin 2026’da yapay zeka altyapısına 750 milyar doların üzerinde harcama yapması beklenirken, bu tutarın birçok gelişmekte olan ülkenin yıllık gayri safi yurt içi hasılasından daha yüksek olduğu belirtiliyor. Bu şirketler, yapay zeka modellerinin eğitilmesi ve kullanıma sunulması için gerekli büyük ölçekli bulut altyapılarını işletiyor.

Yapay zeka yatırımları yeni fırsatlar ve riskler barındırıyor

Dünya Bankasının raporuna göre, gelişmekte olan ülkeler yapay zeka sistemlerinde kullanılan donanım ürünlerinin küresel ihracatında önemli bir paya sahip bulunuyor.

Yapay zeka sistemlerinde kullanılan donanım ürünlerinin küresel ihracatının yaklaşık yarısı gelişmekte olan ülkelerden gerçekleştirilirken, Çin, Meksika, Malezya, Vietnam ve Tayland bu alanda öne çıkıyor. Söz konusu ülkeler yarı iletkenler, elektronik ürünler ve veri merkezi ekipmanlarına yönelik artan yatırımlardan faydalanıyor.

Veri merkezi yatırımlarının ekonomik kazanımlarının yanı sıra enerji maliyetleri açısından da riskler barındırdığı belirtiliyor. Yapay zeka veri merkezlerinin yüksek miktarda elektrik tüketmesi, enerji fiyatları üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturabiliyor.

Hükümetlerin yapay zeka yatırımlarını çekmek amacıyla vergi avantajları ve çeşitli teşvikler sunması büyümeyi desteklerken, yatırımların aşırı yoğunlaşması durumunda varlık fiyatlarında yükseliş ve yatırım döngülerinde dalgalanma riski ortaya çıkabiliyor.

“Veri merkezi yatırımları yapay zeka rekabetinde önem kazanıyor”

Yapay Zeka Politikaları Derneği (AIPA) Başkan Yardımcısı Gökhan Varan, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, yapay zeka rekabetinin artık yalnızca algoritmalar ve modeller üzerinden değil, hesaplama kapasitesi, enerji, veri ve dijital altyapının bir bütün olarak ele alındığı bir çerçevede şekillendiğini söyledi.

Varan, “Gelişmekte olan ülkeler açısından veri merkezi yatırımlarındaki artışın arkasında büyüyen dijital pazarlar, yapay zeka ve bulut hizmetlerine yönelik talep, yatırım maliyetleri, enerji erişimi ve veri egemenliği ihtiyacı bulunuyor.” dedi.

Dünya Bankasının ortaya koyduğu tablonun, gelişmekte olan ülkelerin küresel yapay zeka değer zincirinde yalnızca teknoloji tüketicisi olmadığını, altyapı ve donanım alanında da giderek daha önemli aktörlere dönüştüğünü somut olarak ortaya koyduğunu aktaran Varan, şöyle devam etti:

“Öte yandan, veri merkezi yatırımını tek başına bir başarı göstergesi olarak görmemek gerekiyor. Kritik olan, bu altyapının yerel şirketlerin hesaplama kapasitesine erişimini artırması, yapay zeka girişimlerini desteklemesi ve ülkede ekonomik değer üreten bir teknoloji ekosistemi oluşturmasıdır.”

“Türkiye, küresel veri merkezi yatırımlarından daha fazla pay alma potansiyeline sahip”

Gökhan Varan, Türkiye’nin küresel veri merkezi yatırımlarından daha fazla pay alma potansiyeline sahip olduğunu kaydederek, şu açıklamalarda bulundu:

“Avrupa, Orta Doğu, Kafkasya ve Orta Asya arasındaki stratejik coğrafi konumu, geniş dijital pazarı, telekomünikasyon altyapısı ve gelişen teknoloji ekosistemi önemli avantajlar sağlıyor. Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı’nda veri merkezi kapasitesinin 2030’a kadar en az 1 gigavata çıkarılması ve yapay zeka, bulut teknolojileri ve dijital altyapıda en az 10 milyar dolarlık özel yatırımın harekete geçirilmesi hedefleri stratejik öneme sahip.”

Varan, küresel yatırımı çekmek için ucuz arazinin veya teşvikin tek başına yeterli olmadığını belirterek, “Kesintisiz ve rekabetçi fiyatlı enerji, yenilenebilir enerji kapasitesi, güçlü fiber bağlantıları, siber güvenlik, öngörülebilir düzenlemeler ve nitelikli insan kaynağı birlikte geliştirilmelidir. Türkiye açısından asıl hedef veri merkezlerine sadece ‘ev sahipliği yapmak’ değil, hesaplama kapasitesini yerli yapay zeka üretimine, AR-GE’ye ve yüksek katma değerli ihracata dönüştürmek olmalıdır.” ifadelerini kullandı.>>>AA

OECD’nin 2025 veya mevcut en güncel verilerini kapsayan göstergelerine göre, Türkiye’de 16-74 yaş grubundaki bireylerin yüzde 17,2’si son 3 ay içinde üretken yapay zeka araçlarını kullandı.

Türkiye’de genç nüfusta ise bu oran genel seviyenin önemli ölçüde üzerine çıktı. 16-24 yaş grubundakilerin yüzde 38,5’i üretken yapay zeka araçlarını kullandı. Böylece Türkiye’de gençlerin üretken yapay zeka kullanım oranı, 16-74 yaş grubundaki yüzde 17,2’lik oranın yaklaşık 2,2 katına ulaştı.

Türkiye’de üretken yapay zeka kullanımının ileri yaş grubunda ise oldukça düşük seviyede kalması dikkati çekti. OECD verilerine göre, ülkede 55-74 yaş grubundaki bireylerin yüzde 1,8’i üretken yapay zeka araçlarını kullandı.

Buna göre, yüzde 38,5 kullanım oranına sahip 16-24 yaş grubu ile yüzde 1,8’lik oranın görüldüğü 55-74 yaş grubu arasında 36,7 puanlık fark oluştu.

Gençlerdeki kullanım oranı 55-74 yaş grubundaki oranın 21 katından fazla olurken veriler Türkiye’de üretken yapay zeka kullanımında yaşa bağlı belirgin bir farklılaşmaya işaret etti. Türkiye’deki görünüm, OECD genelinde üretken yapay zeka kullanımında yaşın önemli bir ayrıştırıcı unsur olduğu tabloyla paralellik gösteriyor.

Öğrenciler, üretken yapay zekayı en yoğun kullanan gruplar arasında

OECD’nin 28 Ocak 2026’da açıkladığı verilere göre, 2025’te OECD genelindeki bireylerin üçte birinden fazlası üretken yapay zeka araçlarını kullandı. Kullanımdaki en büyük farklılık yaş grupları arasında görülürken bu fark 53,6 yüzde puanına ulaştı.

Öğrenciler ise üretken yapay zekayı en yoğun kullanan gruplar arasında yer aldı. OECD genelinde 16 yaş ve üzerindeki öğrencilerin yüzde 75’i üretken yapay zeka araçlarını kullandığını bildirdi.

İstihdamdakilerde kullanım oranı yüzde 41,1, işsizlerde yüzde 36,7 olurken emekliler ve diğer iş gücü dışındaki gruplarda bu oran yüzde 12,5 olarak kaydedildi. Yapay zekanın yaygınlaşması bireysel kullanımla sınırlı kalmazken OECD ülkelerindeki işletmelerin bu teknolojiyi kullanma oranında da hızlı artış görüldü.

ICT şirketleri yüzde 57,3 ile yapay zekayı en yoğun kullanan işletmeler oldu

Verilerin mevcut olduğu OECD ülkelerinde yapay zeka kullanan işletmelerin oranı 2023’te yüzde 8,7 iken 2024’te yüzde 14,2’ye, geçen yıl ise yüzde 20,2’ye yükseldi. Böylece işletmelerde yapay zeka kullanımı iki yılda iki kattan fazla arttı.

Sektörel bazda bilgi ve iletişim teknolojileri (ICT) şirketleri yüzde 57,3 ile yapay zekayı en yoğun kullanan işletmeler oldu. Bu sektörü yüzde 36,8 ile profesyonel ve bilimsel hizmetler izledi.

Yapay zeka kullanımındaki yıllık artışın daha önce teknolojinin görece az kullanıldığı sektörlerde de yüksek olması dikkati çekti. Kullanımdaki yıllık artış konaklama ve yiyecek hizmetlerinde yüzde 62,5, inşaatta yüzde 59,1’e ulaştı.

OECD, üretken yapay zekadaki hızlı gelişmeler, maliyetlerin düşmesi ve yapay zeka becerilerine sahip çalışanların sayısındaki artışın teknolojinin ekonomiler ve çalışma hayatındaki etkisini daha da artırabileceğine işaret ediyor.

“Asıl hedefimiz gençleri yapay zekayı anlayan, sorgulayan ve üreten insan kaynağına dönüştürmek olmalı”

Yapay Zeka Politikaları Derneği (AIPA) Başkan Yardımcısı Gökhan Varan, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, 16-24 yaş grubundaki yüzde 38,5’lik kullanım oranının Türkiye açısından önemli bir potansiyele işaret ettiğini belirterek, gençlerin yeni teknolojileri gündelik hayatlarına hızla entegre ettiğini söyledi.

Varan, asıl hedefin gençleri yapay zekanın sadece “kullanıcısı” olmaktan çıkarıp onu anlayan, sorgulayan ve üreten insan kaynağına dönüştürmek olması gerektiğine işaret etti.

Yapay zeka okuryazarlığının yakın gelecekte yabancı dil veya temel dijital beceriler gibi yatay bir istihdam yetkinliğine dönüşeceğini aktaran Varan, “Türkiye’nin en güçlü yanlarından biri olarak belirtilen genç ve teknolojiye açık nüfusu, en belirgin riski ise yapay zeka kullanımı ile üretim kapasitesi arasındaki makasın açılmasıdır.” dedi.

“Rekabet, büyük ölçüde ‘yapay zekayla etkin çalışabilen insan ile çalışamayan insan’ arasında yaşanacak”

Gökhan Varan, şirketlerin aradığı şeyin yalnızca “prompt yazabilen” çalışan olmayacağını ifade ederek, “Yapay zekayı mesleki bilgisiyle harmanlayabilen, çıktısını doğrulayabilen, veri güvenliği ve etik riskleri kavrayabilen çalışan öne çıkacak.” diye konuştu.

Rekabetin büyük ölçüde “yapay zekayla etkin çalışabilen insan ile çalışamayan insan” arasında yaşanacağını kaydeden Varan, “Öğrencilerde yüzde 75 kullanım oranı bize yapay zekayı eğitimden uzak tutmanın gerçekçi olmadığını gösteriyor. Mesele yasaklamak değil, doğru kullanmayı öğretmek.” değerlendirmesinde bulundu.

Varan, OECD’nin de genel amaçlı yapay zekanın ödev performansını artırmasının gerçek öğrenmeyi pekiştirdiği anlamına gelmediğine dikkati çektiğini belirterek, “Bu nedenle Türkiye’de müfredat, yapay zeka okuryazarlığı, eleştirel düşünme, kaynak-referans doğrulama, etik ve veri güvenliğini birlikte ele almalı. Ölçme-değerlendirme sistemi de yalnızca sonuç yerine öğrencinin düşünme ve üretim sürecini ölçmeli.” ifadelerini kullandı.

“Üniversiteler uygulamalı yapay zeka yetkinliklerini bütün disiplinlere yaymalı”

Gökhan Varan, Türkiye’nin önündeki temel politika meselesinin “kullanımdan üretime geçiş” olduğunu dile getirdi.

Üniversitelerin uygulamalı yapay zeka yetkinliklerini bütün disiplinlere yayması gerektiğine işaret eden Varan, “Özel sektör gençlere gerçek veri ve problemlerle çalışma imkanı sağlamalı; kamu ise hesaplama altyapısı, veri, girişimcilik ve AR-GE ekosistemini güçlendirmeli.” diye konuştu.

Varan, Türkiye’nin 2026-2030 Yapay Zeka Eylem Planı’ndaki “fark et, istifade et, üret ve yönet” yaklaşımının önemli olduğunu ifade ederek, “Türkiye’nin genç nüfusu güçlü tarafımız, küresel fırsat ise bu insan kaynağını yerli ürün, girişim ve ihracata dönüştürebilme kapasitesini inşa edebilmektir.” dedi.>>>AA