Dönemin askeri vesayet kurumu olan Milli Güvenlik Kurulu, 28 Şubat 1997’de aldığı muhtıra niteliğindeki kararları Refah-Yol hükûmetine imzalaması ve uygulaması için dayattı. Millet iradesine balans ayarı yapma gayreti olan 28 Şubat darbesi, özünde millete, milletin değerlerine ve milletin iradesine yönelmiş bir darbedir. Bütün darbeler gibi 28 Şubat da bir mühendislik projesidir ve toplumu, siyaseti, idareyi, inancı, ticareti, ekonomiyi, yargıyı, eğitimi, kısacası hayatın tüm alanlarını dizayn etmeyi amaçlamıştır.

28 Şubat darbesi ile milletin iradesi ve değerleri kamusal alandan çıkartılmaya çalışılmıştır. Darbecilerin ‘bin yıl sürecek’ hülyası ile gerçekleştirdikleri zulümler ülke ekonomisinde ve milletin belleğinde onulmaz yaralar açmıştır.

Türkiye’nin kendi medeniyet iklimine ve değerlerine dönmesinden, ayakları üstünde durmasından rahatsız olan 28 Şubatçı ihanet şebekesi, asker, yargı, siyaset, medya, iş çevreleri ve kimi sözde sivil toplum örgütlerindeki iş birlikçileri bir dizi yasa dışı ve gayrimeşru uygulamayı zorbaca devreye soktular. Milletin kaynak ve imkânlarıyla alınan silahların namlularını alçakça millete doğrulttular. Millet iradesiyle işbaşına gelmiş siyasi iktidarı zor kullanarak düşürdüler; millî iradeyi gasbettiler.

Dönemin genelkurmay ikinci başkanı Çevik Bir’in talimatıyla, tankları Ankara/Sincan’da yürüterek millete gözdağı verdiler. Apoletli kabadayılar ve Karadayı’lar tehdit ve talimatlarla kimi siyasileri, medyayı ve yüksek yargı mensuplarını yöneterek ve yönlendirerek, milletin karşısına diktiler. Sözde hukukçular brifinglere göre karar vererek darbenin en büyük destekçisi oldu. ‘Batı Çalışma Grubu’ adı verilen cunta tarafından siyaset, eğitim, ekonomi, sosyal hayat sıkı gözetim altına alındı, yaklaşık 6 milyon insan fişlendi.

‘Beşli çete’ olarak tarihe geçen bazı sözde sendika ve meslek odaları darbeye toplumsal taban ve destek üreten rolü üstlendi. TÜSİAD başta olmak üzere komprador baronlar, Anadolu sermayesini dava etmek için darbecilerle birlikte hareket etti.

Fikir, düşünce ve ifade hakları kısıtlandı, özellikle kamuda hatta özel sektörde başörtü yasaklandı. Faşist bir uygulama olarak üniversite girişlerine turnikeler konuldu, ikna odaları açıldı. Sekiz yıllık kesintisiz eğitimle imam hatiplerin orta kısımları kapatıldı. Katsayı uygulaması ile meslek lisesi mezunlarının üniversiteye girmeleri imkânsız hâle getirildi. İnsanlar inançlarından vazgeçirilmeye, belli bir hayat tarzını benimsemeye zorlandılar. Daha çok kamu görevlileri olmak üzere insanlar, sakallarından, namazlarından, başörtülerinden dolayı soruşturma geçirdiler. Yeşil sermaye yaftasıyla finans ve para sınıflandırılarak üzerinde ideolojik tahakküm kuruldu. Piyasa bozuldu, bankalar soyuldu. Partilere, vakıflara, derneklere, Kur’an kurslarına baskınlar yapıldı, yöneticileri tutuklandı. Demokratik siyasete izin verilmedi. Darbeye karşı olan siyasilerin politik faaliyetleri yasaklandı. Basın temsilcileri, sendika ve sivil toplum örgütleri, sanatçılar Genelkurmay’a götürülerek darbedeki görevleri telkin ve kontrol edildi. Gazete manşet ve yazıları Çevik Bir’in emri altındaki Batı Çalışma Grubu tarafından belirlendi, denetlendi.

Bu süreçte, söylem ve slogana geldiğinde özgürlük ve demokrasi yalanını bolca savuran kimi sendika görünümlü yapılar, darbecilerin dayatmacı provokasyonlarını kitleleri nezdinde meşru hâle getirmenin, toplumu manipüle etmenin aracına dönüştüler.

İnancının gereğini yerine getirmeye çalışan insanları fişlediler, yargıladılar, sürgüne gönderdiler, hapsettiler, meslekten attılar; eğitimlerine, işlerine son verdiler, hülasa bütün bir milleti mağdur ettiler. Trajikomik olanı ise bin yıl süreceği söylenen bütün bu alçaklık ve zulümler, resmî ideoloji, laiklik, çağdaşlık adına, ‘irtica’ diye yaftaladıkları millî ve medeniyet değerlerimize karşı yaptılar.

Yasakların sıradan, özgürlüklerin sıra dışı olduğu, ülkenin ve milletin karanlığa itildiği dönem, zamanın oportünist cumhurbaşkanı ağzından ‘İşte çağdaş Türkiye bu’ diyerek takdim edildi.

28 Şubatçıların zorbalığından en fazla etkilenen sendika olarak, milletten, haktan, emekten yana onurlu, dik duruşumuzdan taviz vermedik; yasakçı zihniyet ve tutumlara karşı alanlarda sıkı bir mücadele verdik. Süreçten olumsuz etkilenenlerin mağduriyetlerinin giderilmesi için yoğun çalışmalar yaptık, yapmaya da devam ediyoruz.

28 Şubat darbecileri ihanetlerinin bedelini ödediler; yargılandılar. İhanetin elebaşı kimi sözde generaller ve diğer çete üyeleri, rütbeleri sökülerek, hapsi boyladılar. Ceza olarak bu aşağılanmadan daha kötüsü, milletin vicdanında mahkûm olmalarıdır. Onları ne millet ne tarih ne hakikat affedecektir. Milletimiz onları ‘bin yıl sürecek’ utanca mahkûm etmiştir.

Eğitim-Bir-Sen olarak, özellikle medya, siyaset, finans ve ekonomi ayaklarının tamamıyla aydınlığa kavuşturulmasının, 28 Şubat’a ve darbelere karşı direnç ve direniş bilincini artıracağına inanıyoruz.

Biz her zaman sivil iradeden, özgürlüklerden ve adaletten yana olduk. Bunun için 28 Şubat’la hesaplaşmanın, yasakların kaldırılmasının, özgürlük alanlarının genişletilmesinin mücadelesini verdik. Aynı azim ve kararlılıkla vesayete, darbeci güçlere karşı mücadeleyi, aynı ülke acıları bir daha yaşamasın diye sürdürdük, sürdüreceğiz. 29 yıl geçse de milletimize büyük ezalar çektirmiş ve büyük kayıplara yol açmış 28 Şubat darbesini unutmayacak, unutturmayacağız.” ifadelerini kullandı.

“20 YIL HİÇ KADIN VALİ ATANMAMIŞ”

Konuşmaların ardından Afyonkarahisar Valisi Kübra Güran Yiğitbaşı, Kadın ve Demokrasi Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Saliha Okur Gümrükçüoğlu, Türkiye Gençlik ve Eğitime Hizmet Vakfı (TÜRGEV) Yönetim Kurulu Başkanı Hatice Akıncı Yılmaz ve yönetmen Nurdan Albamya’nın konuşmacı olarak yer aldığı panele geçildi. Vali Yiğitbaşı, 28 Şubat’ı, sadece birkaç yıl içinde oluşan atmosfer ve medyanın hazırladığı süreç olarak düşünmemek gerektiğini, çok partili dönemden sonra modernleşme tecrübesi gereği sürekli dini hassasiyeti olan kitleyi makbul vatandaş saymayan bir yaklaşım görüldüğünü ifade etti. Kendisinin, Türkiye’nin ilk başörtülü valisi olduğunu hatırlatan Yiğitbaşı, “Daha 3 yıl önce bu ünvanı alan birisi oldum. Turgut Özal’ın Cumhurbaşkanlığı döneminde atanan kadın valimizin ardından nedense 20 yıl hiç kadın vali atanmamış. Sayın Cumhurbaşkanımız döneminde 9 kadın vali daha atanıyor. Kadınları yönetici yapan, kadınları bir ilin en üst düzey mülki idare amiri yapabilecek bir ufka ve vizyona sahip.” diye konuştu. Saliha Okur Gümrükçüoğlu, 28 Şubat’ın bir tarih değil, zihniyet meselesi olduğunu dile getirirken, TÜRGEV Yönetim Kurulu Başkanı Hatice Akıncı Yılmaz28 Şubat sürecinin hukuki sonuçlarını ele aldı, yönetmen Albamya da “Filistin Hakkında Konuşmalıyız” isimli tiyatro oyunundan bahsetti. Panel, çiçek takdimi ve hatıra fotoğrafı çekimiyle sona erdi.>>>Haber Merkezi

Ekici, partisinin il binasında gerçekleştirdiği açıklamada, 28 Şubat'ın başına ne sıfat getirilirse getirilsin, amasız fakatsız, düpedüz bir darbe olduğunu belirtti.

Demokrasi bilincini ve millet iradesi fikrini her zaman canlı tutacaklarını aktaran Ekici, şunları kaydetti:

"Darbeci zihniyet, bu ülkenin vatandaşlarına yönelik gözü dönmüş bir nefretle hem toplumu hem de siyaseti dizayn etmeye çalışmıştır. Ancak aziz milletimize 1000 yıl sürecek projeler dayatanlar en net cevabı yine milletin kendisinden sandıkta aldılar. 2002 yılında iktidara gelen AK Parti, geçen yıllar içinde sadece bu ülkede altyapı atılımı yapmakla kalmamış, medyadan bürokrasiye sermayeden siyasete darbe ve vesayet odaklarını teker teker bozguna uğratmıştır. Bunların artıklarıyla da her koşulda mücadele devam etmektedir. Bugün gurur duyduğumuz, başta savunma sanayimiz gibi alanlardaki başarılar, vesayet odaklarının çökertilmesinden sonra elde edilmiştir."

“Bazı arkadaşlarımızdan intihar edenler oldu”

28 Şubat sürecinde Kırklareli’nde Astsubay Başçavuş olan Hakan Irmak, 2015 yılında İhlas Haber Ajansı’na verdiği röportajda, “İşten ayrıldıktan sonra, devletten bir maaş alamıyorsun. İkramiyemiz verilmedi. Sokakta kaldık. Belirli bir gelir düzeyim vardı. Çırılçıplak ortada kaldık. O anda iş aramaya başlıyorsun ama o zamanlarda artık vatandaşlar bize mimli gözüyle bakıyordu. Bize iş de vermediler. Kendi imkanlarımla bir şeyler yapmaya başladım. Çorap satmaya başladım İstanbul’da. İç çamaşırı ve çorap alıyordum toptancılardan, bunları satarak ailemi geçindirdim. Sıkıntılar bitmiyordu. Bu sefer de belediyenin zabıtaları bizleri rahat bırakmıyordu. Bu bunalımlara düşerek bazı arkadaşlarımızdan intihar edenler oldu” demişti.

“Müslüman avına çıkmışlardı”

O dönem adeta Müslüman avına çıkıldığını anlatan Irmak, şöyle devam ediyordu:

“Devlet dairelerinde, askeri cuntanın vermiş olduğu talimat doğrultusunda Müslüman avına çıkmışlardı. İnsanlar Müslüman’ım demeye ve namaz kılmaya çekiniyorlardı. Gizli ibadet edecek yerler arıyorlardı. Depolarda ibadet ediyorlardı. ‘Mescitlere gitmek yasaktır’ şeklinde talimatlar çıktı. Kışlanın içerisinde mescit vardı. Fakat oraya subay ve astsubayların girmesi kesinlikle yasaktı. Ve talimatlar kesindi. Gittiğin taktirde suç teşkil ediyordu. Bizleri atarken bile irtica kelimesini kullanarak atmaya çalışıyorlardı.”

“Çocuklarımız da orduya alınmadı”

28 Şubat sürecinin devamında birçok arkadaşının çocuklarının bile askeriyeye alınmadığını söyleyen Irmak, güvenlik soruşturması kapsamında kendi çocuğunun da elendiğini belirterek, “2008 yılında oğlum uzmanlığı kazandığı halde bizlerin durumundan dolayı uzmanlığa kabul edilmedi. Güvenlik soruşturmasında elendi” ifadelerini kullanmıştı.

“Seccadeleri saklıyorduk”

2016’da verdiği röportajda, 28 Şubat kararlarına müteakiben mecburen 38 yaşında emekliliğe ayrılmak durumunda kaldığını söyleyen astsubay başçavuş Eyüp Telli ise, fişlemek için kendilerinden ailelerinin fotoğraflarının istendiğini anlatmıştı. Eyüp Telli, “Bize ‘fotoğraf getirilecek’ denince eşime geldim. ‘Sen başı açık bir fotoğraf çektir’ dedim. İki tane de kızımız var, kapalı. İmam hatibe giden kızların da başı açık fotoğrafını çektirdim.” demişti.

“Onlara göre kapıcı çocukları örtünür veya uzun giyerdi”

Eyüp Telli’nin eşi eş Hatice Telli ise, “O dönem lojmanlarda büyük sıkıntı yaşadık. Arkadaşlarımız geldiğinde seccadeleri saklıyorduk. Lojmana örtülü olduğumuz için gizlice girip çıkıyorduk. Bazı arkadaşlarımızla görüşmemizi kısıtladık. Çocuklarımız kapalı olduğu için okula giderken serviste ‘kapıcı çocukları’ diyorlardı, onlara göre kapıcı çocukları örtünür veya uzun giyerdi” diyordu.

“Eşimizi arka koltukta gizleyerek, lojmanımıza girmeye çalışıyorduk”

Lojistik Astsubay Kıdemli Üstçavuş iken ordudan atılan Hakan Şimşek de, 2018’de İHA’ya yaptığı açıklamada, “Bugün havsalamızın almayacağı, bireysel ibadetten tutun da, eşinizin başörtülü olması, içki içmemesi, balo, batı tarzı bir takım sosyal faaliyetlere katılmaması gibi hususlar bile fişlenmek için yeterli sayıldı. Kişisel yaşantısından dolayı bir çok kesimle birlikte TSK’da görev yapan subay, astsubayda fişlendi, baskıya maruz kaldı. Çeşitli sorgulamalara tabi tutuluyorduk. ‘Eşinin başı neden örtülü, açsan olmaz mı?’, ’Sosyal içkili faaliyetlere de neden katılmıyorsun?’, ‘Neden içki içmiyorsun, zararlı olduğu için mi yoksa içkinin haram olduğuna mı inanıyorsun’ alt seviyede spesifik sorulara kadar iniliyordu. En travmatik yaşadığım hadise ise oturduğum lojmanlara eşimin başörtülü olarak girememesiydi. Kapıda ’eşinizin bu kılıkla içeri girmesi yasak’ deniliyordu. Neden yasak diye sorduğumuzda, ‘Emir bu şekilde’ deniliyordu. Kendi lojmanımıza taksi tutarak, havanın kararmasını bekleyerek, eşimizi arka koltukta gizleyerek girmeye çalışıyorduk. Eşlerimiz artık lojmandan dışarı çıkmak istemiyordu” demişti.

“Arkadaşımız atıldı diye hanımının fişini çektiler”

Bir diğer 28 Şubat mağduru Hüsnü Can ise, 2021 yılında verdiği mülakatta şunları ifade ediyordu:

“Bir arkadaşın hanımı GATA’da kanser tedavisi görüyordu ve arkadaşımız atıldı diye hanımının fişini çektiler. Tedavi edemeyiz deyip arkadaşın hanımını geri verdiler. Hanımı dışarda sosyal güvenliği olmadığı için tedavi olamayarak vefat etti…Eşim hamile, İzmir’de askeri hastaneye kontrole gidiyoruz. Tesettürlü olduğu için ben yanımda görünmesin diye, hanımı içim yanarak ben kendim servise önden biniyorum, hanımı arkadan bindirdim. Ayrıldıktan sonra değişik yerler çalışarak askeri ücretle sigortalı veya sigortasız biraz mobilyacıda, hizmet sektöründe, giyim sektöründe, çalışarak hayatımı devam ettirdim.”

“Hanımım örtülü olduğu için hastaneye giremedik”

28 Şubat sürecinde TSK’dan ihraç edilen isimlerden Fahri Demirel, 2021’de İHA’ya verdiği demeçte, “Biz bir yere gittiğimiz zaman üsteğmen yazmış ‘takip gerekir’ diye. Neden, ‘namaz kılıyor’ diye. Namaz kılana takip gerekir mi? Zihniyet bu. Çalıştığımız yerlerde komutanlar ve silahlı kuvvetler maalesef dindar kesimi kabul etmiyor. Dürüst isen, namaz kılıyorsan, örtülüysen 1-0 mağlupsun. Ben sicillerimi istedim 90, 96. Sicilden atılıyorum ama sicillerim 96. Bize savunma hakkı vermediler. Sorgusuz sualsiz attılar. Çocuğum daha yeni olmuştu, yeni doğan çocuğumu bile hastaneye götüremedim. Hastaneye gittiğimizde hanım örtülüydü ve kapıdan içeriye sokmadılar. Arabanın bagajına hanımını koymuş subay arkadaşımız ve üzerine battaniye örtmüş. Kendi oturduğu lojmanına sokmadılar” demişti.

Astsubay iken işporta tezgahlarında çorap satmaya başladı

Astsubay iken bir anda işporta tezgahlarında çorap satmaya başladığını anlatan Fahri Demirel, şöyle devam etmişti:

“1998’de ihraç edildim oradan. Ondan sonra bizim için zorlu süreç başladı. Eşim ve 3 çocuğumuz var. Bunların geçimi, kendi geçimiz için arayış içine girdik. Askerdik biz tabii o zaman, asker ne yapabilir ki? Vatanı savunmaktan başka. Piyasa farklıydı ve iş arayıp işportacılık yaptık. Hatta hanım Allah kendisinden razı olsun, çorap makinesi aldı ve onun kursunu gördü. 24.00’e kadar elle çorap örerdik. Hanım dikerdi, ben de makineyi kullanırdım. Ertesi gün işporta tezgahlarında satardık”.