COP31 kapsamında Sıfır Atık Köyü’ne dönüştürülen Antalya’nın Solak köyünde TÜBİTAK tarafından düzenlenen bilim atölyelerinde döngüsel ekonomi, sürdürülebilir malzeme kullanımı ve atıkların katma değerli ürünlere dönüştürülmesi, bilimsel ilkeler doğrultusunda, uygulamalı olarak ele alınıyor.

Atölyelerde, kullanılmış plastik poşetler kontrollü ısı ve basınç altında birleştirilerek bileklik, çanta, cüzdan ve kitap ayracı gibi yeniden kullanılabilir ürünlere dönüştürülüyor. Doğal balmumunun ısı yardımıyla kumaş liflerine emdirilmesiyle de tekrar kullanılabilir gıda saklama örtüleri üretiliyor.

Plastiklerin ısıyla şekillendirildiği ve termoplastik özelliklerinden yararlanılarak anahtarlık tasarımlarının da yapıldığı etkinliklerde katılımcılar, polimerlerin termal davranışları, malzeme bilimi, fiziksel dönüşüm süreçleri, atıkların yeniden değerlendirilmesi ve kaynak verimliliği konularında deneyim kazanıyor. Böylece sıfır atık yaklaşımı, bilim ve teknoloji temelli uygulamalarla somut bir öğrenme deneyimine dönüştürülüyor.

Anadolu’nun zenginlikleri tanıtıldı

COP31 alanında ziyaretçileri ağırlayan “Dinozorlar Sergisi” ile dünyadaki yaşamın ve canlıların geçirdiği değişim aktarılırken, “Anadolu Doğasından Yansımalar Sergisi” Anadolu’nun biyolojik çeşitliliğini ve doğal zenginliklerini gözler önüne seriyor.

“Antarktika Sergisi ve Üniteleri”yle kutup ekosistemleri ve bu bölgelerde yürütülen bilimsel araştırmalar tanıtılıyor. Özel olarak hazırlanan “Kutup Seferleri Duvarı”nda ise Türkiye’nin “Ulusal Antarktik ve Arktik Bilim Seferleri” kapsamında gerçekleştirdiği stratejik çalışmalar ziyaretçilere aktarılıyor.

Alanda düzenlenen uygulamalı bilim atölyelerinde sürdürülebilir malzeme kullanımı, çevre dostu alternatifler, enerji dönüşümü ve iklim değişikliği temalı etkinliklerle katılımcıların doğal kaynakların korunmasına yönelik farkındalığının artırılması hedefleniyor. Öte yandan, TÜBİTAK Mağaza da bilimsel yayın ve ürünleri ziyaretçilerle buluşturuyor.>>>AA

SpaceX, her iki göreve ilişkin ayrıntıları paylaşmazken Falcon 9 roketlerinin ilk kademelerinin Dünya’ya dönmesinin ardından canlı yayınları sonlandırdı.

Şirket, 6 Kasım’da da aynı üsten “USSF-432 adlı” benzer görev kapsamında Falcon 9 roketini fırlatmıştı.

Bazı uzmanlar, fırlatmalarda ABD Uzay Kuvvetlerinin dünya genelindeki potansiyel hedefleri takip etmesine yardımcı olan Uzay Tabanlı Algılama ve Hedefleme Programı kapsamında SpaceX’in Starshield uydularının yörüngeye yerleştirilmiş olabileceğini değerlendiriyor.>>>AA

Bu kapsamda STM NETA 300, Antalya’nın Kaş ilçesinde sualtı keşfi, arama kurtarma ve batık tespit ve teşhis faaliyetleri gerçekleştirdi.

Gelişmiş sonar sistemleri ve yüksek çözünürlüklü görüntüleme kabiliyetleriyle sualtı ortamını tarayan araç, otonom olarak yürüttüğü keşif sırasında bölgede bulunan batık tankı görüntüledi.

Söz konusu tank, Türk Silahlı Kuvvetleri envanterindeki kullanım ömrünü tamamlamasının ardından 2017 yılında dalış turizmine katkı sağlamak ve yapay resif oluşturmak amacıyla Güvercin Adası açıklarında sualtına yerleştirilmişti.

STM NETA 300, gerçekleştirdiği faaliyetle sualtı keşfi, nesne tespiti ve görüntüleme kabiliyetlerini gerçek deniz koşullarında ortaya koydu.

“Deniz harekatında fark yaratacak teknolojiler geliştiriyoruz”

Açıklamada görüşlerine yer verilen STM Genel Müdürü Özgür Güleryüz, insansız deniz sistemlerinin geleceğin deniz harekatında giderek daha kritik rol üstlendiğini belirtti.

STM’nin askeri denizcilikteki mühendislik tecrübesini yapay zeka ve otonomi teknolojileriyle birleştirdiğini vurgulayan Güleryüz, şunları kaydetti:

“Denizlerde güvenlik anlayışı, otonom sistemlerin gelişimiyle birlikte önemli bir dönüşüm geçiriyor. STM olarak askeri denizcilikteki köklü mühendislik tecrübemizi yapay zeka ve otonomi teknolojileriyle birleştirerek bu alanda oyun değiştirici sistemler geliştiriyoruz. İnsansız deniz sistemleri ailemizin ilk üyesi olan ve kısa sürede geliştirdiğimiz STM NETA 300’ün Mavi Vatan’ın kalbi Akdeniz’de gerçekleştirdiği otonom keşif görevi, milli mühendislik kabiliyetlerimizin sualtında ulaştığı seviyeyi ortaya koyuyor.”

NETA’nın ardından insansız denizaltı TENGİZ ve kamikaze insansız deniz aracı STM YAKTU ile ürün ailelerini genişlettiklerini aktaran Güleryüz, şöyle devam etti:

“Otonom deniz sistemlerimizle geleceğin deniz harekat ortamında fark yaratacak yeni teknolojiler geliştirmeyi sürdürecek, başta Türk Deniz Kuvvetlerimiz olmak üzere dost ve müttefik ülkelerin denizlerdeki harekat kabiliyetlerini güçlendirmeye devam edeceğiz.”

Tatbikatta mayın tehditlerini otonom olarak tespit etti

STM NETA 300, ekim ayında Antalya’da düzenlenen TURNAs-2026 Tatbikatı kapsamında da görev aldı.

Tatbikatta gerçekleştirilen ön kuvvet harekatında gelişmiş sonar sistemleri ve yüksek çözünürlüklü sensörleriyle intikal rotası üzerindeki mayın ve mayın benzeri sualtı tehditlerini otonom olarak tespit ve teşhis eden araç, ana deniz unsurlarının seyir güvenliğine katkı sağladı.

STM NETA 300 ayrıca deniz tabanı harbi kapsamında kritik tesislerin güvenliği ve boru hatlarının incelenmesine yönelik tarama ve tespit faaliyetleri gerçekleştirdi.

300 metre derinlikte 24 saate kadar görev yapabiliyor

Kompakt ve modüler tasarımı sayesinde iki kişi tarafından taşınabilen STM NETA 300, 300 metre derinlikte 24 saate kadar görev yapabiliyor ve 5 knot sürate ulaşabiliyor.

Yandan taramalı sonar ve boşluk doldurma sonarıyla donatılan araç, mayın ve mayın benzeri nesnelerin tespit, sınıflandırma ve teşhisini destekliyor. Sistemde daha geniş tarama alanı ve yüksek yatay çözünürlük sağlamak amacıyla sentetik açıklıklı sonar (SAS) entegrasyonu seçeneği de bulunuyor.

STM NETA 300, askeri alanda istihbarat, keşif, gözetleme, mayın karşı tedbirleri ve liman savunması görevlerinde kullanılabiliyor. Araç, sivil alanda ise deniz tabanı araştırmaları, boru hatlarının incelenmesi, yenilenebilir enerji tesislerinin denetimi ve deniz arkeolojisi gibi faaliyetlerde görev yapabiliyor.

İlk yurt içi satış sözleşmesi de imzalanan STM NETA 300’ün Türk Deniz Kuvvetleri bünyesinde görev yapması planlanıyor.>>>AA

Açıklamada, 9 Kasım’da Bahreyn, Kanada, Finlandiya, Fransa, Norveç, Hollanda’nın devlet ve hükümet başkanları ile Anthropic, Black Forest Labs, Cohere, Domyn, Hugging Face, Microsoft, Mistral AI, OpenAI, Sakana AI ve Synthesia’nın üst yöneticilerinin söz konusu bildiriye imza attığı aktarıldı.

Sivil toplum kuruluşları LawZero, SaferAI, AI Safety Connect ve Ifri’nin de imzacılar arasında yer aldığı kaydedilen açıklamada, bildirinin yeni imzacıların katılımına açık olduğu ve güncellenmeye devam edeceği belirtildi.

Söz konusu bildiride, yapay zekanın sorumlu bir şekilde geliştirilmesi ve güvenilir yapay zeka sistemlerinin benimsenmesinin ülkeler için ekonomik, bilimsel ve sosyal ilerlemeyi hızlandıracak benzeri görülmemiş fırsatlar sunduğu vurgulandı.

Yapay zekanın taşıdığı fırsatlar ile getirdiği risklerin küresel olduğuna işaret edilen bildiride, vatandaşları, işletmeleri ve kurumları korumanın, aynı zamanda araştırma, inovasyon ve bu teknolojilerin yaygın olarak benimsenmesine elverişli bir ortamı teşvik etmenin kolektif bir sorumluluk olduğu aktarıldı.

Bildiride devletler ve şirketlerin riskleri tek başına yönetemeyeceğinin altı çizilerek, bu bağlamda politika yapıcıların, araştırmacıların ve yapay zeka şirketlerinin süregelen çabalarının, harekete geçmeye yönelik somut işbirliği için bir temel oluşturduğu kaydedildi.

Üç temel alanda uzlaşıya varıldığına değinilen bildiride, açık, anlaşılır ve öngörülebilir bir düzenleyici çerçeveye duyulan ihtiyaç, şeffaflık, olay bildirimi ve risk yönetimi alanlarında somut sonuçlara ulaşılmasının aciliyeti ile titiz değerlendirme standartlarının mutlak gerekliliği vurgulandı.

Bildiride, bu ortak vizyonu işlevsel hale getirmek için üç ana stratejik taahhüde dayalı yapılandırılmış bir işbirliği çerçevesi kurmanın taahhüt edildiği aktarıldı.

Bu kapsamda, gelişmiş yapay zeka modellerinin değerlendirilmesi ve risk yönetimi için ortak bir çerçeve oluşturulması, yapay zeka ekosistemindeki tüm aktörlerin sorumluluk ve hesap verebilirlik ilkelerine bağlı kalması ve bilgi paylaşımı ile erken uyarı sistemlerinin geliştirilmesi taahhüt edildi.>>>AA

İlk kez geçen yıl Türk savunma sanayisi şirketlerinin iştirakiyle gerçekleştirilen BAMEX, bu yıl uluslararası katılımla daha geniş yapıya kavuştu. Türkiye’nin yanı sıra Çin ve Almanya’nın aralarında bulunduğu çeşitli ülkelerden savunma sanayisi şirketleri fuarda yer aldı.

Türkiye’den Milli Savunma Bakanlığı ve Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı heyetleri de fuara katılım sağladı.

BAMEX 2026 kapsamında farklı savunma ve güvenlik teknolojileri sergileniyor. Organizasyonun öne çıkan bölümlerinden biri olan Demo Day programında ise katılımcı şirketler, ürün ve sistemlerini sahada uygulamalı gösterecek. Askeri ve resmi delegasyonlar, teknolojileri stantlarda incelemenin yanı sıra sahadaki performanslarını da doğrudan gözlemleme imkanı bulacak.

Fuara 40’tan fazla Afrika ülkesinden üst düzey askeri ve resmi delegasyonun katılması bekleniyor. Türkiye ise Baykar, ASELSAN, ROKETSAN, Skydagger, KaleKalıp, Turaç ve Prontaron Savunma’nın aralarında bulunduğu 20’den fazla savunma sanayisi şirketiyle BAMEX 2026’da yer aldı.

İhtiyaçlar ve çözümler fuarda buluştu

Sahel bölgesinin değişen savunma ve güvenlik ihtiyaçlarının uluslararası alanda daha fazla öne çıktığı bir dönemde düzenlenen BAMEX 2026, farklı ülkelerin savunma teknolojileri ile bölgenin ihtiyaçlarını aynı platformda buluşturuyor.

Bölgedeki ülkelerin terörle mücadele, sınır güvenliği, keşif-gözetleme, haberleşme ve insansız sistemler gibi alanlardaki ihtiyaçları, savunma sanayisi üreticileri açısından potansiyel işbirliği alanları oluşturuyor.

Fuarda insansız hava araçları ve karşı tedbir sistemleri, elektro-optik ve keşif-gözetleme teknolojileri, taktik haberleşme ve sınır güvenliği sistemleri, zırhlı kara araçları, silah ve mühimmat sistemleri ile kişisel koruyucu ekipmanlar gibi ihtiyaçlar ve çözümler öne çıkıyor.>>>AA

Uraloğlu, AA muhabirine, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) tarafından 30 Temmuz 2026’da yayımlanan İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı (SHT-İHA) kapsamında oluşturulacak İHA koridorlarına ilişkin bilgi verdi.

Yeni düzenlemeyle İHA’ların uzun mesafeli, görüş hattı dışı ve otonom uçuşlarının, belirlenmiş hava sahası koridorlarında gerçekleştirilebilmesi için gerekli çerçevenin hazırlandığını vurgulayan Uraloğlu, “drone otoyolu” olarak da bilinen İHA koridorlarının devreye gireceğini bildirdi.

Bakan Uraloğlu, “Gökyüzünde dijital olarak tanımlanmış hava yolları oluşturacağız. Böylece İHA’lar, belirlenen güzergahlarda emniyetli ve kontrollü şekilde uçabilecek. Kara yolu trafiğinden bağımsız yeni bir taşımacılık imkanının önünü açacağız.” diye konuştu.

“Uçuşlar belirlenen kurallar çerçevesinde gerçekleştirilecek”

İHA koridorlarının, SHGM tarafından ilgili kurum ve kuruluşlarla koordinasyon içinde oluşturulacağını vurgulayan Uraloğlu, koridorların sınırları, giriş ve çıkış noktaları, uçuş yönleri, kapasiteleri ve hava araçları arasındaki asgari ayırma kriterlerinin dijital ortamda tanımlanacağını anlattı.

Uraloğlu, tüm bu bilgilerin, SHGM’nin merkezi dijital platformu İHA Takip ve Trafik Yönetim Sistemi (İHATTYS) üzerinden yayımlanacağı bilgisini vererek, “İHA’ların yazılımları bu verileri doğrudan okuyabilecek ve uçuşlar belirlenen kurallar çerçevesinde gerçekleştirilecek. Koridorları yasak, tahditli ve tehlikeli bölgelerle NOTAM yayımlanan sahaları kesmeyecek şekilde planlayacağız.” ifadesini kullandı.

Sistem lojistik ve sağlık taşımacılığında önemli imkanlar sunacak

İHA koridorlarında, uzun mesafeli ve görüş hattı dışı otonom uçuşların gerçekleştirilebileceğini belirten Uraloğlu, uçuş rotalarının yapay zeka desteğiyle oluşturulacağını kaydetti.

Abdulkadir Uraloğlu, otonom uçuşların rotalarının, en kısa yol ve faz farkı esas alınıp yapay zeka desteğiyle belirleneceğine işaret ederek, “Uçuşların kontrolü ise İHATTYS üzerinden sağlanacak. Gerekli durumlarda uçuş sınırları daraltılabilecek, güzergah değiştirilebilecek, araçların inişi sağlanabilecek veya uçuşları sonlandırılabilecek. Bağlantının kesilmesi halinde ise İHA’lar, yerleşim alanları üzerinden geçmeden önceden belirlenmiş kurtarma alanlarına yönlendirilecek.” dedi.

Koridorlar hobi amaçlı uçuşlara kapalı olacak

İHA koridorlarının kullanım alanlarına ilişkin de bilgi veren Uraloğlu, yeni sistemin özellikle lojistik ve sağlık taşımacılığında önemli imkanlar sunacağını dile getirdi.

Bakan Uraloğlu, “Drone otoyolları şehirler arası kargo taşımacılığında, lojistik ve aktarma merkezleri arasında düzenli otonom seferlerde kullanılabilecek. Hastaneler arasında kan, ilaç, aşı ve tıbbi numune taşınabilecek. Adalar ve kış aylarında ulaşımın güçleştiği yerleşim yerlerine ikmal sağlanabilecek.” değerlendirmesinde bulundu.

Sistemle organize sanayi bölgeleri, fabrikalar ve limanlar arasında parça transferi yapılabileceğini anlatan Uraloğlu, ayrıca enerji iletim hatları, boru hatları, demir yolları ve kara yollarının uzun mesafeli denetimlerinde de bu koridorlardan yararlanılabileceğini söyledi.

İHA koridorlarında gerçekleştirilecek uçuşların belirli yetkilendirme ve teknik şartlara tabi olacağını vurgulayan Uraloğlu, şu bilgileri paylaştı:

“Bu koridorlar hobi amaçlı uçuşlara kapalı olacak. Yalnızca P2 lisansına sahip pilotlar, SHGM’den gerekli operasyonel yetkilendirmeleri alarak yetkili işletmeler bünyesinde uçuş gerçekleştirebilecek. Kullanılacak İHA’ların tescilinin bulunması, uzaktan tanımlama, coğrafi sınırlama ve gerekli yazılım sertifikalarına sahip olması zorunlu tutulacak. Her uçuş öncesinde İHATTYS üzerinden bildirim yapılacak. İHA koridorlarının güzergahları ihtiyaçlar doğrultusunda ilgili kurumlarla koordinasyon içinde belirlenecek ve İHATTYS üzerinden duyurulacak.”>>>AA

ASELSAN’dan yapılan açıklamaya göre, Türkiye Kültür Yolu Festivali kapsamında, 7 aydır Türkiye’nin dört bir yanındaki çocukları bilim ve teknolojiyle buluşturan ASELSAN Çocuk Şenliği, 12’nci ve son durağı olan Adana’da kapılarını çocuklara açtı.

Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından düzenlenen Türkiye Kültür Yolu Festivali kapsamında gerçekleştirilen ASELSAN Çocuk Şenliği, 15 Kasım’a kadar Adana’da çocuklara bilim, teknoloji ve eğlenceyi bir arada sunacak.

ASELSAN’ın teknoloji ve inovasyon vizyonu doğrultusunda hazırlanan şenlik alanında çocuklar, bilimi ve teknolojiyi deneyimleyerek keşfetme fırsatı buluyor.

İnteraktif deneyim alanları, teknoloji sergileri ve çeşitli etkinliklerle çocukların merak duygusunun ve üretme heyecanının desteklenmesi hedefleniyor.

ASELSAN’ın kurumsal sosyal sorumluluk projesi Tekno Macera kapsamında hayata geçirilen etkinliklerle, teknolojiyi yalnızca kullanan değil, geleceğin teknolojilerini tasarlayan ve üreten nesillerin yetişmesine katkı sağlanması amaçlanıyor.

Bu kapsamda Tekno Macera Tırı, Adana’daki çocuklarla buluşarak onları bilim ve teknoloji dünyasında eğlenceli bir keşif yolculuğuna çıkarıyor.

Şenlik alanında yer alan Mucitler Müzesi Sergi Alanı da insanlık tarihinin seyrini değiştiren önemli icatları ve bu icatların arkasındaki mucitleri çocuklarla buluşturuyor.

Çocuklar, geçmişten bugüne uzanan teknolojik gelişmeleri keşfederken önemli buluşların ASELSAN’ın yenilikçilik ve inovasyon yaklaşımına nasıl ilham verdiğini de görebiliyor.

Dijital dünyada interaktif keşif

Etkinliğin dikkati çeken deneyim alanlarından biri olan “Tekno Maceracılar, Bir Doğa Yolculuğu” İnteraktif Dijital Kitap Deneyim Alanı, artırılmış gerçeklik teknolojisiyle çocuklara farklı bir öğrenme deneyimi yaşatıyor.

Tekno Macera’nın sevilen karakterlerinden ASEL de 2D motion tekniğiyle hareketlendirilmiş yapısı, özgün seslendirmesi ve dinamik anlatımıyla şenlik boyunca çocuklara eşlik ediyor.

Çocukların etkinliklere yalnızca izleyici olarak değil, doğrudan katılımcı olarak dahil olmalarını sağlayan deneyim alanları sayesinde keşfetme, öğrenme ve üretme süreçlerinin daha eğlenceli hale getirilmesi hedefleniyor.

ASELSAN Çocuk Şenliği, interaktif deneyimlerin yanı sıra Bilim Şov ve çeşitli saha aktiviteleriyle de çocuklara unutulmaz anlar yaşatıyor.

Bilim ve teknolojiyi eğlenceyle buluşturan etkinliklerle Adana’daki çocukların yeni nesil teknolojilere yönelik merakının artırılması ve bilime olan ilgilerinin güçlendirilmesi amaçlanıyor.>>>AA

Özdemir, AA muhabirine, 120 kilovattan (kW) 200 kW’ye kadar esnek güç seçenekleri sunan ve yüzde 95’in üzerindeki nominal verimlilik oranıyla enerjiyi en verimli şekilde aktaran cihazın, çift soket sayesinde iki aracı aynı anda şarj edebildiğini belirtti.

IP54 koruma sınıfına ve IK10 darbe dayanımına sahip olan ürünün fanlı soğutma sistemi sayesinde sıfırın altında 30 derece ile sıfırın üstünde 50 derece arasındaki sıcaklık aralığında çalışabildiğine dikkati çeken Özdemir, kısa devre, aşırı akım, toprak kaçak akım koruması ve acil stop gibi donanımlarla gerekli güvenlik standartlarını karşıladığını vurguladı.

Şarj cihazı, araçlarla iletişim kurup bilgi alışverişi sağlayabiliyor

Özdemir, DC hızlı şarj cihazının güçlü bir mühendislik çözümü sunduğunu dile getirdi.

“Şebekede araçlarla iletişim kuran, onunla bilgi alışverişini sağlayan, güvenli bir şekilde şarj imkanı sunan bir cihaz tasarımı geliştirmesi yaptık ve ürüne dönüştürdük.” diyen Özdemir, şunları kaydetti:

“Araç şarj istasyonumuz, DC hızlı şarj özelliğine sahip, çift soketli, sızdırmazlık, darbe ve ısı dayanımı yüksek ticari bir üründür. Ürünlerimiz, sadece savunma sanayisinde değil aynı zamanda sivil kullanımda da yer buluyor. Ürettiğimiz şarj cihazı ünitesini de ilgili standartları karşılayan en üst seviyede sağlayan, güvenli ve kolay kullanım imkanı sunan bir şebeke ürünü olarak geliştirdik.”

Özdemir, ASPİLSAN Enerji olarak ürünü vatandaşların hizmetine sunmaktan gurur ve mutluluk duyduklarını sözlerine ekledi.>>>AA

TRT tarafından 2017’den bu yana düzenlenen ve bu yıl “Merkezsiz Dünya: Kurallar Geçersiz Kaldığında Kim Liderlik Eder?” temasıyla dünyanın önde gelen isimlerini bir araya getiren TRT World Forum, 6-7 Kasım’da İstanbul’da gerçekleştirildi.

Forum kapsamında otonom silah sistemlerinin hukuki sorumluluğu, siviller üzerindeki etkileri ve bu sistemlerin denetlenmesine yönelik uluslararası düzenleme ihtiyacına ilişkin AA muhabirine değerlendirmelerde bulunan Stop Killer Robots (Katil Robotları Durdurun) Kampanyası Başkanı Peter Asaro, robot veya yapay zeka hatası nedeniyle bir insanın ölümü halinde hangi hukuki kuralların uygulanacağını anlattı.

Olayın sivil ya da askeri nitelikte olmasının hukuki açıdan farklılık taşıdığını belirten Asaro, ölüme neden olanın sivil bir robot veya yapay zeka olması durumunda ilgili iç hukuk, ürün sorumluluğu ve ticaret hukuku kurallarının geçerli olacağını söyledi.

Asaro, silahlı çatışmalarda ise uluslararası insancıl hukuk ve Cenevre Sözleşmelerinin geçerli olduğunu, devletlerin güç kullanımı sonucunda meydana gelen ölümlerden sorumlu tutulduğunu ifade etti.

Bazı durumlarda savaş suçu işleyen askerlerin veya komutanların da bireysel olarak sorumlu tutulabileceğini dile getiren Asaro, bunun için suç işleme kastının/iradesinin kanıtlanması gerektiğini kaydetti.

Asaro, karar alma sürecinin tam olarak anlaşılamayacağı otonom veya yapay zeka sistemlerinin söz konusu olduğu durumlarda, operatörleri bu sistemlerin eylemlerinden ya da sonuçlarından hukuken sorumlu tutmanın oldukça zor olduğunu anlattı.

Bu kişilerin olayın gerçekleşeceğini beklememiş veya sonuçlarını anlamamış olabileceklerini ya da olayın gerçekleşeceğini öngöremediklerini iddia ederek bunun arkasına sığınabileceklerini belirten Asaro, bu nedenle askeri alanda bu tür hesap verilemeyen kararların alınmasını “son derece tehlikeli” olarak nitelendirdi.

Asaro, sivil alanda ise şirketleri ve mühendisleri sorumlu tutulabilecek taraflara örnek gösterdi.

“Makinelerin ölüm kalım kararı vermesine izin verirsek insanı sadece bir ‘veri’ olarak görmek zorunda kalırız”

Askeri alanda sivillere çok büyük zararlar verme potansiyeli taşıyan yapay zekaya bağlı otonom silah sistemlerine mutlaka düzenleme getirilmesi gerektiğini dile getiren Asaro, şunları söyledi:

“Nitekim bunu Gazze’de ve İran’da, İsrail Savunma Kuvvetleri (IDF) ile ABD güçlerinin hedef sayısını ciddi ölçüde artıran yapay zeka kullanımıyla zaten gördük ve bu durumun siviller üzerinde çok büyük etkisi oldu. Bu konuda proaktif olmak zorundayız. Makinelerin insanlar hakkında ölüm kalım kararı vermesine izin verirsek insanı sadece bir ‘veri’ olarak görmek ve insan hayatının değerini askeri gerekliliklere ya da başka şeylere göre hesaplamak zorunda kalırız. Bu da insanı temelde insanlıktan çıkarmaktır. Bunlar, ancak insan hayatının kıymetini hesaba katan, o kıymetin ne anlama geldiğini anlayan insanların vermesi gereken kararlardır. Makineler hesaplamalar yapabilse de bunu gerçekten kavrayamaz. Dolayısıyla böyle bir şey yaparsak insan onurunu zedelemiş oluruz ve sadece bu makinelerin kurbanları için değil, herkes için insan hayatının değerini düşürürüz.”

Asaro, ABD/İsrail’in, İran’ın Minab kentindeki bir ilkokulu hedef aldığı saldırıyı anımsatarak, “ABD ordusunun hedef listeleri oluşturmak için yapay zeka kullandığı artık bir bakıma ortaya çıktı. Belirlenen hedeflerden biri de buydu. Eski bilgilere dayanıyordu, yani suçu bir bakıma veri tabanına atıyorlar ama sonuç olarak bir insanın bunları incelemesi gerekirdi. Normal şartlarda insanlar o hedef listelerini gözden geçirir, verinin eski olduğunu ve buranın bir okul olduğunu gösteren daha yeni, daha doğru veriler bulunduğunu tespit ederdi. Böyle bir protokol bulunmadığı için 150’den fazla çocuk öldürüldü.” değerlendirmesinde bulundu.

Artan çatışma ve hedeflerle birlikte bu sistemleri daha da büyütüp yaygınlaştırmanın, savaşın hızını ve şiddetini muazzam ölçüde artıracağını belirten Asaro, daha kısa sürede daha fazla hedefin bombalanabilir hale geleceğini söyledi. Asaro, bunun, çatışmaların temelinde yatan sorunlara siyasi çözümler bulunmasını ve nihayetinde barışa ulaşılmasını zorlaştıracağını ifade etti.

Asaro, kampanyanın otonom silahların denetlenmesine ilişkin çalışmalarından bahsederek, sözlerini şöyle tamamladı:

“Otonom silahları yasaklayıp denetim altına alacak uluslararası bir anlaşma çıkarma yolunda 10 yılı aşkın süredir çalışıyoruz. Birleşmiş Milletler (BM) Belirli Konvansiyonel Silahlar Sözleşmesi bünyesinde tartışmaları başlatma konusunda belli bir mesafe de katettik. Nitekim sadece 1,5 hafta sonra, önümüzdeki yıl yeni bir anlaşma protokolü için müzakere yetkisi verilip verilmeyeceği oylanacak. Bunun gerçekleşmesini ve anlamlı bir anlaşmaya sahip olmayı çok istiyoruz. Ancak devletlerin bunu yapmama ihtimali de var.​​​​​​​ Bu yüzden yoğun bir lobi faaliyeti yürütüyoruz. Dünya genelinde 300 sivil toplum kuruluşunu temsil eden bir sivil toplum kuruluşuyuz. Devletlerle, diplomatlarla, parlamentolarla ve medyayla temas kuruyor, meseleye dikkat çekmek ve somut adım atmak için önümüzde duran gerçek fırsatı değerlendirmek adına farkındalık oluşturmaya gayret ediyoruz.”>>>AA

Fransa’da Intermarche, Netto ve Cooperative U zincirlerine ait çok sayıda marketin soğutma sistemlerini hedef alan siber saldırı, internete bağlı cihazların güvenliğine ve eski sistemlerin oluşturduğu risklere ilişkin endişeleri yeniden gündeme getirdi.

Saldırı sonucunda soğutma sistemlerindeki sıcaklıkların 50 dereceye kadar yükselmesi nedeniyle çok sayıda taze ve dondurulmuş gıda imha edilirken, bazı mağazalarda da yangın çıktı.

Olay, büyük ölçekli kritik altyapıların yanı sıra günlük yaşamda kullanılan daha küçük sistemlere yönelik siber saldırıların da ciddi fiziksel ve ekonomik zararlara yol açabileceğini gösterdi.

Fransa’daki olay, hibrit tehditler kapsamında kullanılabilecek siber saldırıların günlük yaşamda oluşturabileceği zararları da ortaya koydu.

“Bağlantılı cihazların yaygınlaşmasıyla siber güvenliğin önemi artıyor”

Özyeğin Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölüm Başkanı Prof. Dr. Selim Akyokuş, AA muhabirine, siber güvenliğin bilgisayar sistemlerinin, ağların, yazılımların, verilerin veya veri merkezleri gibi dijital altyapıların yetkisiz erişime, saldırılara, zarar verme girişimlerine ve veri hırsızlığına karşı korunması anlamına geldiğini söyledi.

Nesnelerin İnterneti (IoT) kapsamındaki bağlantılı cihazların yaygınlaşmasına değinen Akyokuş, “Günümüzde siber güvenliğin önemi giderek artıyor. Bunun nedenlerinden biri de bağlantılı cihazların sayısındaki artış. Şu anda dünya genelindeki bağlantılı cihaz sayısının yaklaşık 21 milyar olduğu belirtiliyor.” dedi.

Akyokuş, Fransa’daki olaya bakıldığında burada da bağlantılı cihazların söz konusu olduğunun görüldüğünü, marketlerdeki buzdolaplarının merkezi bir sistem üzerinden yönetildiğini vurgulayarak, şunları kaydetti:

“Bu merkezi sistem aracılığıyla dolapların sıcaklıkları takip ediliyor ve kontrol ediliyor. Ancak bu cihazlar merkezi sisteme bağlanırken bazı siber güvenlik zafiyetlerine yeterince dikkat edilmemiş olabilir. Çünkü bu tür sistemlerde genellikle cihazın çalışıp çalışmadığına odaklanılıyor. Buzdolabı çalışıyorsa herhangi bir müdahaleye ihtiyaç duyulmuyor. Aslında bu yaklaşım yalnızca buzdolapları için değil, pek çok elektronik cihaz ve makine için de geçerli. Cihaz çalıştığı sürece sisteme dokunulmuyor. Bunun yanında cihazların kullanım ömürleri de birbirinden farklı. Büyük endüstriyel soğutma sistemleri 10-15 yıl boyunca kullanılabiliyor. Bu sistemler merkezi olarak yönetilse de yönetim altyapılarında çeşitli siber güvenlik açıkları ve zafiyetleri bulunabiliyor.”

“Siber saldırılar sadece sanal dünyaya yönelmiyor”

Akyokuş, siber saldırıların, internet sitesinin çökertilmesi veya bir bankacılık sistemine izinsiz erişilmesi gibi olaylarla sınırlı kalmadığını, fiziksel sistemlere yönelik olarak da yapılabileceğini ifade etti.

Evdeki akıllı termostat, robot süpürge, internete bağlı bir üretim tesisindeki makine veya soğutma sisteminde de bir bilgisayar bulunduğunun altını çizen Akyokuş, “Normal bir bilgisayarı düşündüğümüzde donanımı, işletim sistemi ve internet bağlantısı bulunuyor. Bağlantılı cihazlar da aynı özelliklere sahip. Dolayısıyla işletim sistemlerinde veya şifreleme mekanizmalarında güvenlik açığı bulunan bağlantılı cihazların, siber saldırılara maruz kaldığında normal bir bilgisayardan farkı bulunmuyor.” dedi.

Akyokuş, siber saldırılarda bir kişinin uzaktan bir sisteme zarar verebildiğini ancak bu zararı gidermek için çok sayıda insanın çalışması gerektiğini anlattı.

Fransa’daki saldırı özelinde belki de milyonlarca dolarlık zararın meydana gelmiş olabileceğini aktaran Akyokuş, şu ifadeleri kullandı:

“Bunun yanında saldırı yalnızca ilgili şirketleri değil, doğrudan vatandaşları da etkilemiş olabilir. İnsanlar marketlere gittiklerinde soğutma sistemlerinde yaşanan sorunlar nedeniyle bazı ürünleri birkaç gün boyunca bulamamış olabilir. Dolayısıyla burada siber saldırının fiziksel sonuçlar doğurduğunu ve insanların günlük yaşamını etkileyebildiğini görüyoruz.

Fransa’daki olayı bu açıdan değerlendirdiğimizde saldırının amacının toplumsal bir etki oluşturmak olabileceğini de düşünebiliriz. Hatta toplumun devlete veya mevcut sisteme duyduğu güveni sarsmak da hedeflenmiş olabilir. Ancak bunun ne kadar planlı bir saldırı olduğunu veya arkasında nasıl bir organizasyon bulunduğunu bilmiyoruz. Dolayısıyla bu ihtimalleri de göz önünde bulundurmak gerekiyor.”

“Siber güvenlikte her zaman istihbarat paylaşımı olmayabilir”

Siber güvenlikte dost ülkeler arasında belirli istihbarat paylaşımlarının mümkün olduğuna işaret eden Akyokuş, bir güvenlik açığının herkesi etkileyebilmesi durumunda ülkelerin ortak çıkarlar doğrultusunda hareket edebileceklerini ancak çıkarlar çatıştığında bir ülkenin kendini etkileyen güvenlik açığını başka ülkelerle paylaşmayabileceğini söyledi.

Siber güvenlikte bir savunma, bir de saldırı boyutu olduğunu belirten Akyokuş, sözlerini şöyle tamamladı:

“Uluslararası ilişkilerde mütekabiliyet diye bir ilke var. Dolayısıyla siber saldırı durumunda sizin de karşılık verebilecek yeteneklere sahip olmanız gerekiyor. Yani yalnızca savunma sistemlerinin bulunması yeterli olmayabilir. Gerektiğinde saldırı gerçekleştirebilecek ekiplerinizin ve teknik kapasitenizin de olması önemli. Çünkü karşı tarafı caydırabilmek için sizin de benzer yeteneklere sahip olduğunuzu göstermeniz gerekebilir.

Bunu askeri caydırıcılığa benzetebiliriz. Askeri açıdan ne kadar güçlü olursanız karşı tarafı da o ölçüde caydırabilirsiniz. Siber güvenlikte de benzer bir durum söz konusu. Size yönelik bir saldırı gerçekleştirildiğinde buna karşılık verebilecek kapasiteye sahip olmanız, karşı tarafın saldırılarını sürdürmesini engellemek açısından caydırıcı bir unsur olabilir.”>>>AA

Türkiye’nin savunma sanayisinde öncü rol üstlenen ASELSAN, TUSAŞ, ROKETSAN, HAVELSAN, STM, TEI, SSTEK, Alp Havacılık, HEAŞ, Teknopark İstanbul, TR Uçuşa Uygunluk ve TEITECH şirketlerinin temsilcileri, program kapsamında katılımcılarla bir araya geldi.

Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkan Yardımcısı Prof. Dr. Hakan Karataş, buluşmada katılımcılara “Milli Yetkinlik Hamlesi” başlıklı bir sunum yaptı.

Başkanlığın 41. kuruluş yıl dönümüne denk gelen etkinlikte Karataş, Türk savunma sanayisinin son yıllardaki büyümesini ve küresel pazardaki stratejik konumunu verilerle paylaştı.

“Yerlilik oranı yüzde 83’e ulaştı”

Sektörün 2002 yılında yüzde 20 olan yerlilik oranının yüzde 83 seviyesine geldiğini belirten Karataş, bu başarının arkasında güçlü bir sanayi ekosisteminin yattığını vurguladı.

Şu anda Türkiye’de doğrudan savunma sanayisine iş yapan 4 binin üzerinde firma bulunduğunu aktaran Karataş, “Bu 4 bin firmada çalışan mühendis, uzman ve teknisyen dahil 135 bin savunma sanayisi çalışanının şu ana kadar elde ettiği yıllık ciro 25 milyar dolardır. AR-GE’ye ayrılan harcama ise 3,8 milyar dolardır.” ifadelerini kullandı.

Karataş, alt yüklenicilerle birlikte sektörde sivil ve savunma alanına çalışan toplam 16 bin firmanın faaliyet gösterdiğine dikkati çekerek, son üç yılda bu ekosisteme 20 milyar doların üzerinde iş hacmi sağlandığını kaydetti.

“İhracatın yüzde 56’sı NATO ve AB ülkelerine”

Türk savunma sanayisinin ihracat potansiyeline de değinen Karataş, ürün, platform ve sistemlerin şu an birçok ülkede kullanıldığını bildirdi.

Savunma sanayisinde ihracatın her yıl giderek arttığına dikkati çeken Karataş, şöyle konuştu:

“Biz geçtiğimiz yıl yaptığımız ihracatın yüzde 56’sını NATO ve Avrupa Birliği ülkelerine yapmışız. Özellikle İHA ve SİHA’larımıza baktığımızda, dünyadaki İHA/SİHA pazarının yüzde 65’i Türk savunma sanayisinin domine ettiği bir alandır. Yapacak çok şey var. Teknoloji geliştikçe biz de bunu yenilemek için elimizden geleni yapacağız.”

Geleceğin savunma konsepti ve “bilişsel cephe” vurgusu

Hakan Karataş, dünyada askeri harcamaların hızla arttığını ve savunma konseptinin değiştiğini belirterek, sektördeki 5 ana eğilimi, sistemler sistemine geçiş, yapay zeka ve otonomi, görünmeyen cepheler, maliyet etkin üretim ve endüstriyel dayanıklılık olarak sıraladı.

Teknolojinin yanı sıra sürdürülebilirlik, ekonomi ve yumuşak güç unsurlarının entegre çalışması gerektiğini vurgulayan Karataş, asıl belirleyici unsurun insan kaynağına dayanan “bilişsel cephe” olduğunun altını çizdi.

Karataş, “Bütün uzmanlar, ‘Bir ülke şu cephesine sahip çıkarsa sırtı yere gelmez’ diyor. O da bilişsel cephedir. Kendi insanının bilişsel kapasitesinden maksimum seviyede faydalanabilen ülkeler bu işi öne götürecek.” değerlendirmesinde bulundu.

“Yetenekleri yönetmeye çalışıyoruz”

SSB Başkan Yardımcısı Karataş, projenin sadece mevcut çalışanları değil, yurt dışında eğitim gören veya çalışan Türk vatandaşlarını da hedeflediğini söyledi.

Almanya, Hollanda ve İngiltere gibi ülkelerde periyodik olarak düzenlenen buluşmaların önemine dikkati çeken Karataş, “Biz ‘beyin göçü’ demiyoruz, bizim için önemli olan ‘beyin gücü’dür. Dünyanın herhangi bir coğrafyasında bir Türk değerli bir iş yapıyorsa başımızın üstünde yeri var.” ifadelerini kullandı.

“Hedef, stratejik plan doğrultusunda yetkinlik kazandırmak”

Hakan Karataş, etkinliğin ardından AA muhabirine yaptığı açıklamada, Türkiye’nin savunma sanayisi vizyonunu ve proje kapsamında Avrupa’da yürütülen teknoloji ve yetkinlik buluşmalarındaki hedeflerini anlattı.

Savunma Sanayii İcra Komitesinde imzalanan projelerden birinin insan odaklı Milli Yetkinlik Hamlesi olduğunu belirten Karataş, sektörde şu an devam eden 1500 proje bulunduğunu kaydetti.

Karataş, hedef kitlenin sadece savunma sanayisi profesyonelleriyle sınırlı olmadığını, lise ile üniversite öğrencilerini, yeni mezunları ve yurt dışında eğitim gören veya çalışan vatandaşları da kapsadığını ifade etti.

Savunma sanayisinin stratejik planı ve teknoloji yol haritaları doğrultusunda elde edilmesi gereken yetkinlik setlerine dikkati çeken Karataş, projenin temel amacının sektördeki tüm çalışanlara ve adaylara bu yetkinlikleri kazandırarak sektörün yükseliş ivmesini artırmak olduğunu vurguladı.

“Gelişmeleri birinci ağızdan aktarıyoruz”

Yurt dışında yaşayan veya eğitim gören gençlerin sektör için önemli bir hedef kitle olduğunu belirten Karataş, 2024 yılından bu yana yılda iki kez farklı ülkelere ziyaretler gerçekleştirdiklerini dile getirdi.

Bugüne kadar Almanya’nın Köln, Münih, Düsseldorf, Berlin ve Hamburg, Hollanda’nın Eindhoven ve Rotterdam ile İngiltere’nin Londra şehirlerinde gençler ve profesyonellerle bir araya geldiklerini anlatan Karataş, şunları kaydetti:

“Amacımız şudur, birincisi, savunma sanayimizdeki gelişmeleri birinci ağızdan anlatmak. Her şeyi herkes konuşuyor, biz mümkünse bunları bizden duymalarını istiyoruz. İkincisi ise Türkiye’ye döndüklerinde iş ve girişimcilik fırsatları ile ilgili onlara sunumlar yapmaktır.”

Etkinlik kapsamında kariyer panelleri ile daha önce yurt dışında çalışıp Türkiye’ye dönenlerin yer aldığı deneyim panelleri düzenlendiğini belirten Karataş, “Şirketlerimizin her birinin kendine ait özel alanları bulunuyor. Etkinliğe katılan yaklaşık 400-500 vatandaşımız, şirketlerimize kariyer, staj ya da girişimcilik fırsatları hakkında her türlü soruyu sorabiliyor. Biz onlardan geri bildirim alıyoruz ve karşılıklı olarak birbirimizden besleniyoruz.” ifadelerini kullandı.

“Sadece teknolojiyi değil, yeteneği de yönetiyoruz”

Gerçekleştirilen organizasyonların, Türkiye’nin savunma sanayisindeki insan kaynağı vizyonunu yansıttığını belirten Karataş, sözlerini şöyle tamamladı:

“Bu durum şunu gösteriyor, Savunma Sanayii Başkanlığı, Türkiye’de sadece teknolojiyi ya da sanayiyi değil, aynı zamanda yeteneği de yönetmeye ve doğru bir ekosistem oluşturmaya çalışıyor. Biz de bu bağlamda burada vatandaşlarımızla bir araya geliyoruz ve bundan çok memnunuz. Her geldiğimizde çok pozitif bir enerji oluşuyor. Savunma sanayisini anlatırken hem biz onları gururlandırıyoruz hem de onların yaptığı işleri duyarak büyük mutluluk duyuyoruz.”

Program kapsamında “Savunma Sanayiinde Mühendis Olmak” ve “Savunma Sanayiinde Kariyer Fırsatları” başlıklı paneller yapılırken, katılımcılar firma temsilcileriyle birebir görüşme gerçekleştirdi. Programın ikinci etabı Stuttgart’ta düzenlenecek.>>>AA

Bir dizi taahhüdün sunulduğu ve veri merkezlerinin “hesaplama kampüsü” olarak tanımlandığı açıklamada, bu merkezlere ilişkin bölge halkıyla iletişime geçileceği ve her yıl çalışmaların gidişatı hakkında kamuoyuna rapor verileceği belirtildi.

Açıklamada, gelecekteki her veri merkezinde kullanılan elektrik ve gerekli altyapıya ilişkin tüm masrafların ödeneceği ve büyük çaplı harcamalar başlamadan önce projenin ertelenmesi veya iptal edilmesi durumunda diğer müşterilerin korunması için mali garantiler sunulacağı taahhüt edildi.

En büyük eleştiri noktalarından biri olan kaynak kullanımında ise her veri merkezi için bir su planı hazırlanacağı ve kapalı devre veya az su tüketen soğutma sistemlerine öncelik verileceği aktarıldı. Buna göre ayrıca, her veri merkezi bazında su ve elektrik tüketiminin yayımlanacağı belirtildi.

Açıklamada ayrıca, kamu görevlileriyle “gizlilik sözleşmeleri”nin yapılmayacağı, yalnızca güvenlik bilgileri, ticari sırlar ya da mülkiyet hakkı kapsamındaki bilgileri içeren sınırlı koruma önlemlerinin tercih edileceği ifadelerine yer verildi.

Yapay zekaya yönelik denetimlerin sıkılaştırılması bekleniyor

ABD’de teknoloji şirketlerinin yapay zeka altyapısına yönelik milyarlarca dolarlık yatırım planları, 3 Kasım’daki ara seçimlerle eş zamanlı olarak yapılan yerel oylamalarda veri merkezi projelerine yönelik kısıtlama ve yasaklama girişimlerine verilen güçlü seçmen desteğiyle karşı karşıya kaldı.

Seçmenlerin veri merkezlerine gösterdiği tepkinin arkasında tesislerin elektrik ve su tüketimi, yerel şebekeleri zorlaması, elektrik faturalarını artırması ve gürültü dahil çevresel etkilere yol açması gibi faktörler bulunuyor. Bu nedenle giderek daha fazla kişi planlanan veri merkezi projelerine karşı çıkarken, mevcut tesislere yönelik daha sıkı düzenlemeler istiyor.

Demokratların Kongre’de güç kazanması, yapay zeka şirketleri ve büyük teknoloji firmalarına yönelik federal düzeyde denetimlerin artabileceğine işaret ediyor.

Yeni dönemde yapay zeka sektörüne ilişkin Kongre soruşturmalarının ve şirket yöneticilerinin ifade vermesine yönelik çağrıların artması bekleniyor.>>>AA

T3 Vakfı Mütevelli Heyeti Başkanı ve Baykar Yönetim Kurulu Başkanı Selçuk Bayraktar program kapsamındaki “Gençlerle Ufuk Buluşması: Milli Teknoloji Hamlesi” başlıklı konuşmasında, yaklaşık 20 sene önce Türkiye’nin göklerdeki tam bağımsızlığı adına 10 kişilik bir ekiple yola çıkan Baykar’ın bugün dünyanın en büyük İHA şirketi olduğunu hatırlattı.

Baykar’ın 40’tan fazla ülkede faaliyet gösterdiğini, 7 ülkede de tesislerinin bulunduğunu anlatan Bayraktar, “Baykar, bir idealle, inançla, gayretle yola çıktı. Büyük oranda bu topraklarda yazıldı bu destan. Aslına bakarsanız Çanakkale ruhunun da izlerini taşıyor bizim yaptığımız bütün çalışmalar.” dedi.

Baykar’ın yıllar içindeki üretim faaliyetleri ve çalışmalarına ilişkin bilgi veren Bayraktar, şöyle devam etti:

“Cumhuriyet’imizin 100. yılına bir ay kala, milletimize verdiğimiz sözden bir yıl kadar önce Kızılelma ilk uçuşunu gerçekleştirdi. Ülkemizin insansız ilk savaş uçağı Kızılelma. Hemen sonrasında TEKNOFEST’te toplumun da duasını alarak dünya tarihine geçecek uçuşlarını gerçekleştirdi. Sonrasında dünya deniz havacılığına damgasını vuracak Bayraktar TB3 uçtu 2023 yılında. 2024’te Kızılelma’nın seri üretimine geçtik.”

Bayraktar, dünyada ilk defa bir İHA’nın, üzerindeki kendi radarıyla, milli görüş ötesi füzeyle bir jet insansız hava aracını vurduğunu, bu olayın hava muharebesinde yeni bir devrin kapılarını açtığını dile getirdi.

Kamikaze İHA’lara ilişkin de bilgi veren Bayraktar, “Bunlar da geleceğin muharebesini tanımlayan insansız sistemler. Bu teknolojiler yanı başımızda Çorlu’da, Keşan’da, bu topraklarda geliştirildi.” dedi.

Yüksek teknoloji İHA ihracatından elde ettikleri gelirlerle, tümüyle öz kaynaklarıyla Uluğ Bey Küresel Konumlama ve Haberleşme Sistemi’ni inşa etmeye karar verdiklerini anlatan Bayraktar, “Şu anda 6’ncı uydumuzu göndermiş oluyoruz. Bir tanesi de yörünge transfer aracı.” diye konuştu.

“Kültür ve Medeniyet Vakfımız sanat, kültür ve medeniyet alanında faaliyet gösteriyor”

Sivil toplum alanında yaptıkları çalışmalara ilişkin de bilgi veren Bayraktar, şunları kaydetti:

“Kültür ve Medeniyet Vakfımız sanat, kültür ve medeniyet alanında faaliyet gösteriyor. Karaköy Palas’ın sponsorluğunu Baykar yapıyor. Bu alanı satın alarak Kültür ve Medeniyet Vakfımıza tahsis etti Baykar. Büyük bir kısmı da vakfımızın bursiyerleri bu eserleri yapanlar. Onların eserleri sergilendi. Şimdi yeni sergilerle yolculuğuna devam ediyor.”

Can Sağlığı Vakfının toplum sağlığı, sağlık teknolojileri ve özellikle kanser araştırmaları alanında faaliyet yürüttüğünü belirten Bayraktar, 30 binden fazla gönüllüsü bulunan vakfın, Massachusetts Teknoloji Enstitüsündeki (MIT) bir araştırma grubuyla ileri yapay zeka teknolojilerinden yararlanarak kanser üzerine çalışmalar yaptığını söyledi.

Bayraktar, T3 Vakfı ile Küme Vakfınca geliştirilen, kaynakları açık ve yapay zeka destekli dijital bilgi platformu Küre Dijital Ansiklopedi ile ilgili yürütülen çalışmaları da anlattı.

Selçuk Bayraktar, konuşmasının ardından katılımcıların sorularını yanıtladı.

“Gençlere 2030-2053-2071 teknolojiyle ilgili bir vizyon söyleseniz ne dersiniz?” sorusu üzerine, Bayraktar, şu cevabı verdi:

“Şu alana, spesifik olarak çalışın demem çok doğru olmaz çünkü her bir alan önemli. Ne yaptığınızdan ziyade, nasıl, hangi ahlakla yaptığınız önemli. Ondan da daha önemlisi bütün bunları neden yaptığınız. Ne olursa olsun dosdoğru olmalı yoksa çürük bir temel üzerine inşa edeceğiniz yol, muhakkak çökecektir. Fizik kanunlarına bakacak olursanız da böyle sosyal kanunlara bakacak olursanız da böyle. Ülkemizin gündemini kasıp kavuran fon krizine baktığınızda da bunu görüyorsunuz. Dosdoğru bir düsturla ilerlemediğinizde, birilerinin sizlerin emeğiyle, alın teriyle, tırnağıyla TEKNOFEST kuşağının inşa ettiği eserlere bakın bir tarafta, bir tarafta da haksız ve ahlaksız kazanç yollarıyla bir yerlere gelmeye çalışan insanlar olduğunu görüyoruz. Elbette sermaye piyasalarında insanların birikimlerini değerlendirmeleri kadar güzel bir şey yok ama birileri de maalesef buraları istismar edebiliyor. Dolayısıyla bir sistem inşa edecekseniz, insanlığa faydanız dokunacaksa veya kalıcı bir eser ortaya koyacaksanız muhakkak bunun dosdoğru bir düsturla olması gerekiyor.”

Gökçeada’da Özdemir Bayraktar İnsansız Hava Araçları Meslek Yüksekokulu kurulacak

Bayraktar, babası merhum Özdemir Bayraktar’ın vasiyeti üzerine bir müesseseyi Türkiye’ye, Çanakkale’ye kazandıracaklarını belirterek, şunları kaydetti:

“ÇOMÜ, Baykar ve T3 Vakfı işbirliğinde Gökçeada Özdemir Bayraktar İnsansız Hava Araçları Meslek Yüksekokulunu kuracağız. Merkezi, rahmetli babamın da vasiyeti olduğu üzere Gökçeada’da olacak. Kardeşlerimiz hem orada eğitim görecekler, bunun yanında Keşan’da Baykar Uçuş Eğitim ve Test Merkezi’nde eğitim görecekler, aynı zamanda Baykar’ın kampüsünü kullanacaklar. Projede emeği geçen rektörümüzü, yol arkadaşlarımızı ve akademik paydaşlarımızı tebrik ediyorum. İnşallah. Gökçeada Özdemir Bayraktar İnsansız Hava Araçları Meslek Yüksekokulumuz milletimize, medeniyetimize, ülkemize hayırlı ve uğurlu olur. Meslek Yüksekokulumuzda, sanayi, havacılık, insansız sistemler, otonom teknolojiler alanlarında da eğitimler olacak. Bir anlamda bugünün teknolojileri üzerine çalışırken, geleceğin insansız sistemleri üzerine de çalışmalar yürütülecek, uygulamalı eğitimler yapılacak. Yapay zekanın damgasını vurduğu bir çağda çok değerli olduğunu düşünüyorum.”

Bayraktar’a konuşmasının ardından üniversite senatosu adına ÇOMÜ Rektörü Prof. Dr. Cüneyt Erenoğlu tarafından fahri doktora beratı verilerek cübbesi giydirildi, rozeti takıldı​​​​​​​ ve kurum kimlik kartı takdim edildi.

Çanakkale Valisi Ömer Toraman ile Rektör Erenoğlu, Selçuk Bayraktar’a günün anısına Birinci Dünya Savaşı’nda Çanakkale Cephesi’nde kullanılan ve üzerinde “Allah bizimledir” yazılı topçu subayı kılıcı hediye etti.

Bayraktar da Toraman ve Erenoğlu’na, Kızılelma maketi ile Özdemir Bayraktar’ın hayatını anlatan kitabı takdim etti.

Açılışta ayrıca akademisyenler ve öğrenciler tarafından müzik dinletisi sunuldu.

Törene, Çanakkale Amfibi Kolordu Komutanı Koramiral Rafet Oktar, Boğaz ve Garnizon Komutanı Tuğamiral Birol Orak, Çanakkale Cumhuriyet Başsavcısı Ali Öztürk, İl Emniyet Müdürü Ergün Dağıstanlı, İl Jandarma Komutanı Kıdemli Albay Cemalettin Akyüz, AK Parti İl Başkanı Abdurrahman Kuzu, AK Parti MKYK Üyesi Naim Makas, belediye başkanları, iş insanları, akademisyenler, öğrenciler ve davetliler katıldı.>>>AA

Söz konusu paylaşıma yanıt veren Musk, “Grok botunu çalıştırmanın maliyeti, gelire kıyasla sürdürülemez seviyede yüksekti.” ifadesini kullandı.

Çok aşamalı görevleri yerine getirebilen yapay zeka botu Grok, çeşitli ücretli abonelik planları kapsamında hizmete sunuluyor.>>>AA

Paylaşımında, çocuğun üstün yararını gözeten yeni sosyal medya düzenlemesi ile çocuk dostu dijital ekosistem hedeflerinde önemli bir adım attıklarına dikkati çeken Göktaş, “Yürürlüğe giren yeni yönetmelik doğrultusunda, 15 yaşını doldurmamış çocuklara sosyal medya hizmeti sunulamayacak. Yalnızca 15-18 yaş arasındaki çocuklar hesap açabilecek. 15-18 yaş aralığında çocuklara ayrıştırılmış hizmet verilecek. Platformlar, kullanışlı ebeveyn kontrol araçları sunacak.” ifadelerini kullandı.

Göktaş, bu kapsamda yeni açılacak hesaplar için yaş doğrulamasının zorunlu olacağını belirterek, şunları kaydetti:

“Mevcut hesaplar, 31 Mart 2027’ye kadar zorunlu yaş doğrulaması işlemini tamamlayacak. Yaş doğrulama için yalnızca turkiye.gov.tr adresi ve resmi e-Devlet uygulaması kullanılacak. Bunun dışında hiçbir adres ve uygulamadan yaş doğrulaması yapılamayacak. Çocukların güvenle var olabildiği bir dijital dünya için kritik bir eşik olan yeni dönemin çocuklarımız, ailelerimiz ve milletimiz için hayırlara vesile olmasını diliyorum.”

Bakan Göktaş, düzenlemeyle ilgili detayları paylaştı

Göktaş paylaşımında ayrıca, Bakanlık tarafından yönetmeliğin getirdiği düzenlemeleri anlatan görsellere de yer verdi.

Görsellerde, mesajlaşmanın sınırlandırılacağı, çocuğa yalnızca takip ettiği hesapların mesaj gönderebileceği, mesajlarda “görüldü” bilgisinin gösterilmeyeceği, canlı yayın açılamayacağı, ekran görüntüsü alınamayacağı, hesap önerisi yapılamayacağı, kişiselleştirme ile kişiye özel reklam olmayacağı ve rehber eşleştirmesi yapılamayacağı aktarıldı.

Ayrıca, ebeveynlerin çocuklarının sosyal medya kullanımını güvenle takip edebileceği vurgulanan görsellerde, ebeveynlerin, hesap ve özellik ayarlarını, uygulama içi satın alma, kiralama ve ücretli üyelik gibi işlemlerini, harcama limitini, kullanım süresini izleme, belirleme ve sınırlandırmayı ve konum paylaşımı mekanizmalarını kontrol etme imkanına sahip olacağı bilgisi verildi.>>>AA

Kurumların bilgi teknolojileri altyapısını tek merkezden yönetmesine imkan tanıyacak bu yeni platform, varlık envanteri yönetimi, risk analizi, uyumluluk kontrolleri ve otomatik denetim süreçlerini bir araya getirecek.

Yerli ve milli SORGU ile kamu ve özel sektördeki bilgi güvenliği süreçleri dijitalleştirilecek, siber riskler önceden tespit edilecek ve denetim süreçleri etkinleştirilecek.

Platform, kurumların ağlarında bulunan donanım, yazılım ve veri varlıklarını tanımlayarak altyapıdaki değişiklikleri takip edecek. Sistem, yapılandırma değişikliklerinin ve yetkisiz erişim girişimlerinin tespit edilmesine imkan sağlayarak olası güvenlik açıklarının veri ihlaline dönüşmeden belirlenmesine katkıda bulunacak.

Vatandaşların kimlik, sağlık, eğitim ve finans gibi en hassas kişisel verilerinin korunmasında rol üstlenmesi öngörülen SORGU, olası güvenlik zafiyetlerini henüz bir ihlal yaşanmadan önce tespit edebilecek.

Kurum ağında yer alan tüm donanım, yazılım ve veri varlıklarını tanımlayan sistem, zaman tüneli üzerinde meydana gelen tüm değişimleri versiyonlu olarak izleyecek. Böylece ağdaki en ufak bir yapılandırma değişikliği veya yetkisiz erişim girişimi anında tespit edilerek detaylı denetim izi oluşturulacak ve kamu verisinin güvenliği güvence altına alınacak.

Güvenlik açıkları raporlanacak

SORGU, kurumların bilgi güvenliği süreçlerini ulusal ve uluslararası standartlar doğrultusunda yönetmelerini de destekleyecek. Platform, özellikle kamu kurumlarının uyması gereken Bilgi ve İletişim Güvenliği (BİG) Rehberi ile ISO 27001 standardı kapsamındaki süreçlerin dijital ortamda yürütülmesine imkan tanıyor.

Bilgi ve İletişim Güvenliği Rehberi doğrultusunda yapılacak denetimlerin yönetimini kolaylaştıracak sistem, denetim süreçlerinin sonunda ilgili mercilere iletilmesi gereken Bilgi ve İletişim Güvenliği Denetim Sonuç Raporu’nun otomatik hazırlanmasını da sağlayacak.

Platform ayrıca, kurumların bilgi teknolojileri altyapısındaki cihazların belirlenen güvenlik kriterlerine göre kontrol edilmesine imkan sunacak. Özel yazılım algoritmalarıyla yürütülen kontroller sayesinde tespit edilen güvenlik açıklarının raporlanması ve gerekli önlemlerin alınması kolaylaşacak.

SORGU, özelleştirilebilir anketler ve soru listeleri aracılığıyla bilgi güvenliği analizlerinin yapılmasını da destekleyecek. Platformda gizlilik, bütünlük ve erişilebilirlik kriterleri doğrultusunda gerçekleştirilecek analizlerle kurumların bilgi varlıklarına ilişkin risk düzeylerinin belirlenmesi amaçlanıyor. Böylece kritik sistemlerin önceliklendirilmesi ve güvenlik yatırımlarının risk durumuna göre planlanması mümkün hale gelecek.

SORGU’nun, bilgi güvenliği süreçlerinin tek merkezden yönetilmesine, denetimlerin izlenebilirliğinin artırılmasına ve olası siber tehditlere karşı önleyici tedbirlerin geliştirilmesine katkı sağlaması bekleniyor.

TÜRKSAT’ın platformuyla kamu ve özel sektör kuruluşlarının bilgi güvenliği yönetiminde operasyonel verimliliğin artırılması ve Türkiye’nin dijital altyapısının güvenliğinin güçlendirilmesi de hedefleniyor.>>>AA

Kılıç, AA muhabirine, sosyal medyada yaş doğrulama düzenlemesine ilişkin değerlendirmede bulundu.

Düzenlemenin bugün itibarıyla yürürlüğe girdiğini anımsatan Kılıç, bu durumu fırsata çevirmeye çalışan dolandırıcılara karşı kullanıcıların dikkatli olması gerektiğini söyledi.

Kılıç, kötü niyetli kişilerin ‘hesabın kapatılacağı’ ya da ‘yaş doğrulamanın hemen yapılması gerektiğine’ dair ifadeleri içeren mesaj, e-posta ve sosyal medya duyurularıyla kullanıcıları hedef alabildiğine dikkati çekerek, “Sosyal medyada yaş doğrulama düzenlemesi sadece ‘turkiye.gov.tr’ adresinden, resmi e-Devlet üzerinden ‘Yaş Doğrulama Belirteci’ aracılığıyla yapılacak. Sistem kapsamında sosyal medya platformlarına kullanıcıların kimlik bilgilerini aktarmadan, yaş sınırının karşılanıp karşılanmadığı bilgisi iletilecek.” diye konuştu.

Mevcut hesaplar için 31 Mart 2027’ye kadar süre var

Kılıç, düzenlemenin ilk aşamada yeni açılacak sosyal medya hesaplarını kapsayacağına işaret ederek, “Mevcut hesaplar için yaş doğrulama 31 Mart 2027’ye kadar sürecek. Bu nedenle kullanıcıların, hesapların kapatılacağına ilişkin mesaj, e-posta ya da sosyal medya duyurularını dikkate almamaları gerekiyor.” ifadelerini kullandı.

Söz konusu işlemi yaparken internet adresinin kontrol edilmesi gerektiğini vurgulayan Kılıç, kısa mesaj, e-posta veya sosyal medya aracılığıyla gönderilen yönlendirme bağlantılarına tıklanmaması gerektiğini anlattı.

Kılıç, söz konusu yaş doğrulama işlemine ilişkin ücret ya da kredi kartı bilgileri ile şifre talep eden kişilere itibar edilmemesi uyarısında bulunarak, benzer durumlarla karşılaşan vatandaşların bağlantılara tıklamadan ilgili kurumlara şikayet etmeleri gerektiğini dile getirdi.

Dolandırıcılık girişimiyle karşılaşan vatandaşların şüpheli mesajları ve gönderici hesapları belgelemeleri gerektiğini belirten Kılıç, kullanıcıların ilgili sosyal medya platformlarına ve yetkili kurumlara bildirimde bulunmalarını, maddi kayıp yaşanması halinde ise gecikmeden bankalarıyla ve emniyet birimleriyle iletişime geçmeleri gerektiğini sözlerine ekledi.>>>AA

AA muhabirinin derlediği bilgiye göre, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ev sahipliğindeki zirvede, siyasi ve ekonomik ilişkilerin yanı sıra dijital dönüşüm, teknoloji ve uzay alanındaki işbirlikleri de değerlendiriliyor.

Bu çerçevede, Türk devletlerinin birlikte geliştirdiği “12U TDT-SAT Küp Uydusu” ile uzay sanayisindeki ortaklıkların ilerletilmesine yönelik çalışmalar da gündeme geldi.

Üye ülkelerin teknik bilgi birikimini buluşturan proje, yer gözlemi yapılmasını, yeni teknolojilerin yörüngede denenmesini ve sonraki ortak uzay görevleri için deneyim kazanılmasını amaçlıyor.

Uzay işbirliği Antalya’da imzalanan sözleşmeyle genişliyor

Ekim ayında Antalya’da düzenlenen 77. Uluslararası Uzay Kongresi (IAC 2026) kapsamında, Türkiye, Kazakistan ve Özbekistan’ın öncülüğünde üye ülkelerin uzay sanayisi alanındaki işbirliği kapasitesini geliştirmeye yönelik çerçeve sözleşme imzalandı.

Uydu geliştirme, uzay teknolojileri, bilimsel araştırma ve sanayi alanlarındaki ortaklıkları güçlendirmeyi amaçlayan sözleşme, ortak küp uydu projesinde edinilen deneyimin daha kapsamlı girişimlere taşınmasına zemin hazırlayacak.

Üye ülkelerin uzay alanındaki işbirliği başlıkları arasında, uydu verilerinin paylaşılması, su yönetimi, tarım, çevrenin korunması, iklimin izlenmesi ve afet risklerinin takibi de bulunuyor.

Ortak uydunun geliştirme çalışmaları Kazakistan’da yürütülüyor

Küp uydu, Kazakistan’ın başkenti Astana’da bulunan Ghalam şirketi tarafından TDT üyesi ülkelerle birlikte geliştiriliyor.

Yaklaşık 16 kilogram ağırlığındaki uydu, 12U XL nano uydu platformuna dayanıyor.

Uydu, kameranın yanında veri işleme, yönelim ve kontrol, haberleşme, güç ve itki sistemleri gibi temel bileşenlerden oluşuyor. Üzerindeki optik sistem, Dünya’nın görüntülerini alarak bölgesel gözlem yapılmasını sağlayacak. Ayrıca sistem, uyduyla iletişim ve yüksek hızlı veri aktarımı için ayrı kanallar kullanarak güvenilir ve hızlı veri iletimi sunacak.

Uydunun, Dünya’dan yaklaşık 550 kilometre yükseklikte Güneş eşzamanlı yörüngede çalışması ve yaklaşık 2 yıl görev yapması planlanıyor.

Üzerindeki optik sistemle yeryüzünün görüntülerini alacak uydunun yer istasyonu da Astana’da bulunacak. Böylece Kazakistan, geliştirme çalışmalarının yanı sıra projenin yer altyapısına da ev sahipliği yapacak.

Küp uydu, özellikle TDT bölgesi için yer gözlem verileri sağlamayı ve gelecekteki projeler için teknik deneyim oluşturmayı amaçlıyor.

Projeye ilişkin teknik planda, önemli testlerin bu yıl içinde tamamlanması ve uydunun 2027 yılının ikinci yarısında fırlatılması hedefleniyor. Uydunun Kazakistan’daki Baykonur Uzay Üssü’nden uzaya gönderilmesi öngörülüyor.

Küçük boyutuna rağmen kapsamlı bir uzay projesi olan TDT-SAT, yer gözlemi yapacak ve yeni teknolojilerin uzayda test edilmesine imkan sağlayacak. Uydu, üye ülkeler arasında ortak teknoloji geliştirme ve işbirliğini destekleyen önemli bir adım olarak görülüyor.

TDT Uzay Ajansları Başkanları toplantısı Kazakistan’da

Uyduya ilişkin teknik çalışmalar, 8 Eylül’de Astana’da düzenlenen toplantıda ele alındı. Üye ülkelerin uzay ajanslarının temsilcileri, itki sisteminin geliştirilmesi, uydu bileşenlerinin entegrasyonu ve fırlatmaya kadar tamamlanacak aşamaları değerlendirdi.

Toplantıda frekans koordinasyonu, yetkilendirme işlemleri ve fırlatma maliyetlerinin ülkeler arasında paylaşılması konuları da görüşüldü.

TDT Uzay Ajansları Başkanları 6. Toplantısı’nın da 2027’de Kazakistan’da yapılması planlanıyor.

Özbekistan ortak projeye destek veriyor

Özbekistan’ın başkenti Taşkent de 30 Mart’ta TDT Uzay Ajansları ve İlgili Makamları 5. Toplantısı’na ev sahipliği yapmıştı. Özbek Uzay Ajansı Direktörü Şukrat Kadirov, burada ülkesinin ortak küp uydu girişimini desteklediğini ve uzay sanayisinde işbirliğinin uzun vadeli ortaklıklar açısından önem taşıdığını bildirmişti.

Türk devletlerinin ortak küp uydu projesinin, uzay teknolojilerini ortaklaşa geliştirmek için kendi güçlü yönlerini nasıl birleştirebileceğine dair pratik bir örnek olduğunu belirten Kadirov, “TDT ortak küp uydusuna ek olarak, ortaklarımızla birlikte uydu veri paylaşımı, kapasite geliştirme, teknoloji alışverişi ve endüstriyel işbirliği için daha geniş bir çerçeve üzerinde çalışıyoruz.” ifadesini kullanmıştı.

Özbekistan’ın uzay alanındaki önemli bir gündemi de 2028’de Semerkant’ta düzenlenecek 79. Uluslararası Uzay Kongresi olacak. Kongrenin ev sahipliğine ilişkin protokol, 5 Ekim’de Antalya’da imzalanmıştı.

Hedef Türk devletlerine ait ortak bir uzay istasyonu modülü geliştirmek

Türkiye Uzay Ajansı (TUA) Başkanı Yusuf Kıraç da Antalya’daki kongrede, Türk devletleriyle gerçekleştirmek istedikleri daha büyük hayalleri olduğunu belirterek, “Geleceğe dair hayalimiz yeni uzay girişimleri doğrultusunda Türk devletlerine ait ortak bir uzay istasyonu modülü geliştirmek.” değerlendirmesinde bulunmuştu.>>>AA

Bu kapsamda, rekabet gücünün ve verimliliğin artırılarak yüksek katma değerli üretim yapısına geçilmesi hedefleniyor.

Kimya, ilaç ve tıbbi cihaz, makine, elektrikli teçhizat, otomotiv, elektronik ve raylı sistem araçları öncelikli sektörler arasında yer alıyor.

Sürdürülebilir üretim ve yeşil dönüşüm teknolojilerinin benimsenmesi, geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması için AR-GE faaliyetleri ve teknoloji transferi desteklenecek.

Yeşil ve Dijital Dönüşüm programları çerçevesinde desteklenmesine karar verilen yatırımlar, tutarlarına göre öncelikli yatırımlar veya Stratejik Hamle Programı kapsamında yüksek yoğunluklu desteklerden yararlandırılacak.

Emisyonlarını azalttığını ve enerji ile kaynak verimliliği sağladığını raporlayan tesislerin bunu gösterecek şekilde sertifikalandırılması planlanıyor. Sanayide yeşil dönüşümün belgelendirilmesinde kullanılan sistemin yapay zekayla geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecek.

İşletmelerin yapay zeka araçlarına erişimi desteklenecek

İmalat sanayisinde sektörel analizler yapılarak yapay zeka, büyük veri analitiği ve ileri otomasyon gibi dijital teknolojilerin üretim süreçlerine entegrasyonu teşvik edilecek. Dijital Dönüşüm Programı kapsamında işletmelerin yatırımlarının desteklenmesi sürecek.

Başta KOBİ’ler olmak üzere işletmelere dijital olgunluk değerlendirme süreçleriyle ilgili danışmanlık sağlanacak.

Dijital Avrupa Programı kapsamında desteklenen “Avrupa Dijital İnovasyon Merkezleri”nin KOBİ’lere altyapı sağlaması, finansmana erişim, iş geliştirme danışmanlığı ve dijitalleşme alanlarında eğitimler vermesi planlanıyor.

GO Dijital Cüzdan tarafından sağlanacak KOSGEB Yapay Zeka Kredi Programı ile Teknogirişim Rozeti sahibi işletmelerin yüksek performanslı işlem kaynağı, güvenli veri saklama ve yapay zeka araçlarına erişimi desteklenecek.

Model fabrikaların da dijital dönüşüme yönelik fiziki ve beşeri altyapısı geliştirilecek.

Yeşil dönüşümde 165,5 milyar liralık yatırım planı

Sanayinin yeşil dönüşümünü desteklemek amacıyla Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, KOSGEB, TÜBİTAK ve Dünya Bankası arasında hayata geçirilen Türkiye Yeşil Sanayi Projesi’nin toplam bütçesi 450 milyon dolar olarak belirlendi.

Eylül 2026 itibarıyla Yeşil Dönüşüm Programı kapsamında 139’u büyük ölçekli, 47’si KOBİ olmak üzere toplam 186 aktif başvuru bulunuyor. Bu başvuruların öngörülen toplam yatırım büyüklüğü yaklaşık 165,5 milyar liraya ulaştı.

KOSGEB tarafından KOBİ’lerin güneş enerjisi yatırımları ile kaynak verimliliğini artırmaya, atık üretimini azaltmaya, suyun korunmasına ve sürdürülebilir üretim yöntemlerinin uygulanmasına yönelik çağrılara 3 bin 456 işletme başvurdu. Projesi kabul edilen 1987 işletmeye 6,9 milyar lira destek ödemesi yapıldı.

TÜBİTAK’ın Yeşil İnovasyon Teknoloji Yönderlik Desteği kapsamında 28 Eylül itibarıyla 1482 proje için destek kararı verilirken çözüm ortaklarına yaklaşık 231,7 milyon lira ödeme gerçekleştirildi.

Sanayide Yeşil Dönüşüm Desteği kapsamında 372 projeye destek kararı alınırken kabul edilen projeler için kuruluşlara yaklaşık 1,6 milyar lira ödendi. Sanayiye Yönelik AR-GE ve Yenilik Ağları (SAYEM) Yeşil Dönüşüm Desteği kapsamında ise 10 platform için destek kararı verildi, yaklaşık 203 milyon lira ödeme yapıldı.

Dijital dönüşüme 21 milyar liralık başvuru

Dijital Dönüşüm Programı’na eylül itibarıyla makine, otomotiv, tekstil, kimya, gıda ve elektronik sektörlerinden toplam 85 işletme başvurdu. Başvuruların toplam yatırım tutarı yaklaşık 21 milyar lira oldu.

KOBİ Dijital Dönüşüm Destek Programı kapsamında ise 284 başvuruya ait 3,5 milyar lira değerindeki proje onaylandı. Bu kapsamda 139 işletme 1,4 milyar lira kredi kullandı.

TÜBİTAK Türkiye Sanayi Sevk ve İdare Enstitüsü tarafından geliştirilen DDX Dijital Dönüşüm Değerlendirme Modeli ile Türkiye genelinde 1036 işletmenin dijital dönüşüm olgunluk seviyesi ölçüldü.>>>AA

Uzay havasındaki değişimlerin etkilerini izlemek ve modellemek üzere UHUM’un kurulmasına yönelik hazırlıklar başlayacak.

Milli Uzay Programı’nın yetkinliği artırma hedefi kapsamında tasarlanan UHUM ile uzay havasındaki değişimlerin etkilerinin izlenmesi ve modellenmesi amaçlanıyor. Merkez için daha önce açıklanan hedefler arasında üniversiteler ve araştırma kuruluşlarındaki çalışmaların desteklenmesi, birbirine entegre edilmesi ve uluslararası işbirliklerinin yürütülmesi bulunuyor.

Uzay havasındaki değişimler, uyduların ömrünü ve haberleşme ile seyrüsefer hizmetlerini etkileyebiliyor. Güneş fırtınaları yeryüzündeki elektrik iletim sistemlerinde ve haberleşmede de kesintilere yol açabildiğinden bu koşulların sürekli izlenmesi ve tahmin edilmesi önem taşıyor.

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının sorumluluğunda, Türkiye Uzay Ajansı, TÜBİTAK ve üniversitelerin işbirliği yapacağı çalışmalarla uzay teknolojilerine yönelik altyapı da geliştirilecek.

Uzay havasındaki değişimleri gözlemenin önemi

Uzay fiziğinin alt alanlarından uzay havası, Güneş Sistemi’nde değişen koşulları ele alıyor. Bu ortamda meydana gelen fiziki olaylar, başta uyduların kullanım ömrü olmak üzere uydu aracılığıyla sunulan haberleşme ve seyrüsefer hizmetlerini etkileyerek aksamalara veya kesintilere yol açabiliyor.

Güneş fırtınaları, yeryüzündeki elektrik iletim sistemlerini devre dışı bırakarak geniş bölgelerde uzun süreli elektrik kesintilerine neden olabiliyor. Haberleşme, jeofizik ölçümler ve iklim üzerinde de etkili olabilen bu olaylar, uzay havasının kesintisiz izlenmesini, tahmin edilmesini ve fiziksel süreçlerin daha iyi anlaşılmasını gerekli kılıyor.

Bazı ülkeler ve uluslararası kuruluşlar, bu alanda merkezler kurup projeler geliştirerek uzay havasına ilişkin hizmetler sunuyor. Türkiyede ise uzay havası, uzay bilimi ve astrofizik çalışmalarının koordinasyonu, temel hizmetlerin sunulması ve uluslararası işbirliklerinin yürütülmesi için ihtiyaç duyulan yapının UHUM ile oluşturulması amaçlanıyor. Merkez bünyesindeki çalışmalarla üniversitelerin ve araştırma kuruluşlarının uzay havasına yönelik faaliyetlerinin desteklenmesi ve uzayda gerçekleştirilecek deneyler için projeler geliştirilmesi öngörülüyor.

Ay görevi ve İMECE uydularında yeni aşamalar

Ay Araştırma Programı’nın ilk aşaması olan AYAP-1 kapsamında geliştirilen uzay aracının 2027’de fırlatılması planlanıyor. Projede, kritik uzay teknolojilerine yönelik doğrulama, entegrasyon ve test faaliyetleri sürdürülüyor.

Yüksek Çözünürlüklü Takım Uydu Geliştirilmesi Projesi kapsamında ise İMECE-2’nin (TÜBİTAK UZAY tarafından geliştirilen Türkiye’nin ilk yerli ve milli metrealtı çözünürlüklü yer gözlem uydusu) entegrasyon, çevresel test ve fırlatma hazırlıkları gelecek yıl tamamlanacak. İMECE-3’ün sistem entegrasyon faaliyetleri de gerçekleştirilecek.

Öte yandan TÜBİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü bünyesindeki yer istasyonu ve elektrikli itki altyapılarının geliştirilmesine devam edilecek.>>>AA

AA muhabirlerinin derlediği bilgilere göre, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın çağrısıyla bir araya gelen “babayiğitler”, Türkiye’nin Otomobili Girişim Grubu’nu (TOGG) kurdu.

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB), Anadolu Grubu, BMC, Zorlu Holding ve Turkcell’in ortak girişimiyle yerli otomobil için ilk imzalar 2017 yılında atıldı. Değişen çağda elektrifikasyon ve otonomi teknolojilerinde elde edilecek yetkinliklerle küresel düzeyde rekabetçi bir konuma gelinmesi hedefiyle yerli otomobil projesi hayata geçirildi.

Yerli otomobil projesinin somutlaşmasının ardından Türkiye’nin küresel ölçekteki teknoloji ve sanayi firmalarında görev yapan uzmanlar göreve çağrıldı. TOGG’un üst yöneticiliğine Mehmet Gürcan Karakaş atandı.

Togg ilk kez sahnede

Tüm bu girişimlerin sonucunda Türkiye’nin ilk elektrikli yerli otomobili, 27 Aralık 2019’da Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın katılımıyla Gebze’de düzenlenen programda tanıtıldı.

Yerli otomobilin tanıtılmasının ardından seri üretime geçişin önemli aşamalarından biri olan fabrika kurulumu için çalışmalar hızlandırıldı. Projenin hayata geçirilmesi ve otomobilin kullanıcılarla buluşması için seri üretime geçilmesi gerekiyordu.

Bursa’nın Gemlik ilçesinde 2020’de temeli atılan fabrikanın inşası hızla devam etti.

Togg Teknoloji Kampüsü, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın katılımıyla 29 Ekim 2022’de Cumhuriyet Bayramı’nda törenle açılırken, açılışta Togg’un ilk akıllı cihazı C-SUV’un seri üretim bandından inişi kutlandı.

2022 yılında ABD’nin Las Vegas şehrinde düzenlenen Tüketici Elektroniği Fuarı’nda (CES) tanıtılan yerli otomobil, ilk kez uluslararası bir fuarda boy gösterdi. TOGG Üst Yöneticisi (CEO) Gürcan Karakaş, lansmanda aracı tanıttı.

Seri üretime geçen Togg, kısa sürede zirveye yerleşti

Togg, 14 Mart 2023’te modellerinin fiyatlarını açıkladı ve 29 Mart 2023’te ön sipariş sahipleri çekilişle belirlendi.

177 binin üzerinde talep alan Togg, 2023 için planlanan toplam üretim hedefini 20 binden 28 bin adede yükseltti. Tip onayının ardından seri üretim 2023’ün mart-nisan aylarında başladı. Seri üretime geçtiği tarihten 2026 yılı eylül sonuna kadar toplam 126 bin 122 Togg aracı kullanıcılarla buluştu.

AA muhabirlerinin Otomotiv Distribütörleri ve Mobilite Derneği (ODMD) verilerinden derlediği bilgilere göre, 2023 yılında 19 bin 583, 2024 yılında 30 bin 93, 2025 yılında 39 bin 20 Togg aracı kullanıcılarla buluşurken, bu yılın 9 ayı itibarıyla 37 bin 426 araç yollara çıktı.

2026 ocak-eylül döneminde toplam elektrikli otomobil satışları içerisinde Togg’un pazar payı yüzde 31 olarak gerçekleşirken bu dönemde satılan her 3 elektrikli otomobilden biri Togg oldu. Ayrıca Togg’un iki modeli T10X ve T10F, söz konusu dönemde elektrikli otomobiller arasında en fazla tercih edilen modeller oldu.

Togg, elektrikli otomobil pazarındaki gücünü toplam otomobil pazarına da taşıyor. Togg T10X, ağustos ve eylül aylarında aylık bazda Türkiye’de en çok satılan model olarak ilk sırada yer aldı.

Türkiye’nin en büyük sanayi kuruluşları arasında

Togg, İstanbul Sanayi Odası (İSO) tarafından gerçekleştirilen “Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu” araştırmasının 2024 sonuçlarında 37’nci sırada yer aldı.

İSO’nun “Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu” araştırmasının 2025 sonuçlarında ise 9 basamak birden yükselerek 28’inci sıraya yerleşti.

81 ilde şarj ağı kuruldu

Togg, mobilite alanındaki öncü rolüyle elektrikli otomobillerin yaygınlaşmasında en önemli kriterlerden biri olan şarj altyapısını da oluşturmaya devam ediyor.

Togg’un yüzde 100 iştiraki Trugo, Türkiye genelinde yüksek hızlı şarj cihazlarından oluşan şarj istasyonları kurma hedefiyle yola çıktı. Trugo, şu anda 81 ilin tamamında işbirlikleriyle 2 bin 200’ün üzerinde istasyon ve 4 bin 500’ün üzerinde soketle tüm elektrikli araçlara hizmet veriyor.

Togg Avrupa’ya açıldı

Togg’un Münih’te düzenlenen IAA Mobility 2025’te dünya kamuoyuna tanıttığı ikinci modeli T10F, aynı yıl 15 Eylül’de Türkiye’de, 29 Eylül’de ise Almanya’da satışa sunuldu. Yeni modelle birlikte T10X modeli de Almanya’da kullanıcılarla buluştu.

T10X ve T10F, Avrupa pazarındaki otomobillerin güvenliğinin değerlendirildiği bağımsız Euro NCAP programının tüm testlerinden en yüksek seviye olan 5 yıldız aldı.

T10F, hızlı şarjla 28 dakikada batarya doluluk seviyesini yüzde 20’den yüzde 80’e çıkarabiliyor. Tasarımı, ileri teknolojisi ve kullanıcı odaklı yaklaşımıyla öne çıkan T10F, Gemlik, Oltu ve Kula renklerinin yanı sıra Urla ve Mardin renk seçeneklerine de sahip. Urla, Ege’nin dinginliğini ve rafine zevklerini yansıtırken Mardin’in mavi badem şekerinden ilham alan tonu yeni renge adını verdi.

Togg, yeni modeli T6X’i gelecek haziran ayında kullanıcılarla buluşturmayı hedefliyor

TOGG Yönetim Kurulu Başkanı Fuat Tosyalı, İstanbul Finans Merkezi’nin katkısıyla hazırlanan Anadolu Ajansı (AA) Finans Masası’nda Türkiye’nin yerli otomobilinin geride bıraktığı 7 yılı değerlendirerek yeni çıkacak T6X modeli için önemli detayları paylaştı.

Togg’un yeni modeli T6X’in her ay bir şekle büründüğünü ve gelecek haziran ayında bu aracı kullanıcılarla buluşturmayı planladıklarını belirten Tosyalı, “T10X ve T10F’den sonra T6X’i özellikle geliştirdik ki neredeyse şu anki cari fiyatlara göre çok çok daha hesaplı. Buna uygun kampanya süreçlerimiz de olacak.” dedi.

Çift elektrik motorlu T10X ve T10F yollarda

Togg, Euro NCAP’ten en yüksek seviye olan 5 yıldız alan T10X ve T10F modellerinin yanı sıra güç, güvenlik, konfor ve tasarımı bir araya getiren 4More versiyonlarını da geçen yıl yollara çıkardı.

T10X 4More Obsidiyen ve T10F 4More, 435 beygir güç ve 700 Nm tork üreten çift motorlu yapısıyla yüksek performans sunuyor.

T10X 4More, Ayder, Anadolu, Oltu ve Kula renklerinde, obsidiyen taşının siyah tonundan ilham alan detaylarıyla güçlü ve sofistike bir görünüm sergiliyor. T10F 4More ise Oltu, Urla, Mardin, Gemlik ve Kula renk seçenekleriyle kullanıcıların beğenisine sunuluyor. 523 kilometreye varan menziliyle dikkati çeken cihaz, yüksek performansını çekiş kabiliyetiyle birleştiriyor.

T10F 4More Kehribar serisi kullanıcıların beğenisine sunuldu

Togg, son olarak T10F 4More Kehribar serisini 7 farklı gövde rengi seçeneğiyle kullanıcıların beğenisine sundu.

Ayder, Seyhan, Urla, Kula, Oltu, Gemlik ve Mardin olmak üzere 7 gövde rengiyle sunulan Kehribar serisi, ışığa göre değişen yansımalarıyla T10F 4More’un görünümüne sofistike bir karakter kazandırıyor.>>>AA

Açıklamada, “ASELSAN ile SSB arasında yeni nesil hava ve füze savunma sistemi geliştirilmesine yönelik toplam tutarı 523 milyon avro olan sözleşme imzalanmıştır.” ifadesine yer verildi.>>>AA

Türkiye’de, eylül itibariyle ilan edilen 115 teknoloji geliştirme bölgesinin 97’si faaliyette bulunurken, 18’inde altyapı çalışmaları sürüyor.

Teknoloji geliştirme bölgelerinin illere göre dağılımına bakıldığında, 19 ile İstanbul ilk sırada yer alırken, bu ili 14 ile Ankara, 5’er ile Kocaeli ve İzmir, 3 ile Antalya izliyor. Konya, Gaziantep, Mersin, Hatay, Kayseri, Bursa, Eskişehir, Sakarya, Balıkesir, Denizli ve Sivas’ta ise 2’şer teknoloji geliştirme bölgesi bulunuyor. Trabzon, Adana, Erzurum, Isparta, Edirne, Elazığ, Diyarbakır, Tokat, Bolu, Kütahya, Samsun, Malatya, Şanlıurfa, Düzce, Çanakkale, Kahramanmaraş, Tekirdağ, Van, Çorum, Manisa, Niğde, Burdur, Yozgat, Kırıkkale, Karaman, Muğla, Afyonkarahisar (Uşak), Aydın, Batman, Osmaniye, Zonguldak, Karabük, Nevşehir, Çankırı, Kastamonu, Kırklareli, Giresun, Rize, Yalova, Aksaray, Adıyaman, Iğdır, Bartın, Sinop, Bingöl, Amasya ve Kırşehir’de 1’er teknoloji geliştirme bölgesi, faaliyetlerine devam ediyor.

Teknoparklardan 20,9 milyar dolarlık ihracat

Bölgelerdeki firma sayısı 13 bin 673’e, toplam personel sayısı 135 bin 321’e çıktı. Firmaların 595’i yabancı veya yabancı ortaklı, 3 bin 815’i kuluçka, 2 bin 389’u ise akademisyen ortaklı işletmelerden oluştu.

Teknoloji geliştirme bölgelerinde tamamlanan proje sayısı 78 bin 859’a ulaşırken, 19 bin 990 proje üzerinde çalışmalar sürüyor.

Teknoparklarda faaliyet gösteren firmaların toplam satışı 1,85 trilyon liraya, ihracatı 20,86 milyar dolara yükseldi. Bölgelerdeki firmaların 2 bin 618 patenti tescil edilirken, 6 bin 241 patent başvurusunun işlemleri sürüyor.

Bölgelerdeki firmaların 660 faydalı modeli ve 565 endüstriyel tasarımı tescil edilirken, 437 faydalı model ve 225 endüstriyel tasarım başvurusunun işlemleri devam ediyor.

AR-GE merkezlerinde 80 binden fazla proje tamamlandı

Öte yandan, Türkiye’nin araştırma ve yenilik kapasitesini geliştiren AR-GE merkezlerinin sayısı da eylül itibarıyla 1365’e ulaştı. Bu merkezlerde, tamamlanan proje sayısı 80 bin 442’ye çıkarken, 15 bin 866 projenin çalışmaları devam ediyor.

AR-GE merkezlerinde tescil edilen patent sayısı 17 bin 521, patent başvurusu sayısı 31 bin 277 olarak kayıtlara geçti. Yabancı veya yabancı ortaklı AR-GE merkezi sayısı ise 237 oldu.

Bakanlık verilerine göre, faaliyette olan tasarım merkezi sayısı 349’a, bu merkezlerde çalışan personel sayısı 8 bin 464’e yükseldi. Tasarım merkezlerinde 17 bin 52 proje tamamlanırken, 2 bin 284 proje üzerinde çalışmalar sürüyor.

Söz konusu merkezlerde tescil edilen patent sayısı 399’a ulaşırken, patent başvurusu sayısı 660 olarak belirlendi.

Musk, ABD merkezli X sosyal medya platformundaki hesabından konuya ilişkin açıklama yaptı.

Starlink’in, İHA operasyonlarında insanları öldürmek amacıyla saldırı için kullanılmasına hiçbir zaman izin verilmediğini ve verilmemesi gerektiğini ifade eden Musk, Ukrayna ordusunun Starlink hizmet koşullarını ihlal ederek sistemi insanları öldürmeye yönelik İHA operasyonlarında kullandığını ve bu kullanıma imkan veren açığın geçen hafta kapatıldığını savundu.

Musk, Starlink’in Ukrayna’nın savunması açısından kritik öneme sahip olduğunu ve sistemin en azından şimdilik sinyalleri karıştırma yoluyla devre dışı bırakılamayan veya fiziksel saldırılarla imha edilemeyen tek sistem olduğunu ileri sürerek “Starlink kapatılacak olursa Ukrayna’nın cephe hattı derhal çöker. Bu, bir tehdit değil, yalnızca gerçektir.” ifadelerini kullandı.

Elon Musk, SpaceX’in Ukrayna’nın savunulması için “dünyadaki diğer tüm özel şirketlerden açık ara daha fazla katkıda bulunduğunu” savundu.

Starlink’ten farklı bir sistem olan Starshield’ın ise ABD hükümetinin kontrolünde olduğunu belirten Musk, bu sistemin nasıl kullanılacağına ilişkin kararın ABD hükümetine ait olduğunu kaydetti.

ABD medyasında yer alan haberlerde, SpaceX’in CEO’su Musk’ın, Starlink’in Ukrayna ordusuna sağladığı internet hizmetinin yavaşlatılması emrini verdiği öne sürülmüştü.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, daha önce Starlink’in Ukrayna’da tamamen kapatılmadığını ancak hız kısıtlamaları nedeniyle bazı askeri ve insani amaçlarla kullanımının sınırlandığını belirtmiş, dün ise yavaşlayan internet hizmetinin “kısıtlamalardan önceki hıza” geri döndüğünü bildirmişti.

Çekya Cumhurbaşkanlığı ve Hükümeti’nin himayesinde, NATO ve Avrupa Birliği yapılarıyla işbirliği içinde bu yıl 16’ncı kez gerçekleştirilen fuar, “Savunma ve Güvenlikte İleri Teknolojiler” temasıyla düzenleniyor.

Etkinlik, 35’i aşkın ülkeden katılımcıları ve resmi heyetleri bir araya getiriyor. Şirket, yüksek tahrip gücüne sahip uçak bombalarından yeni nesil havan sistemlerine ve ağır mühimmat konseptlerine kadar geniş ürün yelpazesiyle fuarda boy gösteriyor.

Avrupalı savunma paydaşlarıyla stratejik işbirliği hedefi

Fuar kapsamında uluslararası askeri heyetler ve müttefik ülke temsilcileriyle stratejik işbirliklerini geliştirmeyi hedefleyen şirket, Avrupalı paydaşlarla sürdürülebilir ilişkiler kurmayı amaçlıyor.

Şirket, bu doğrultuda kara, hava ve havan mühimmatları alanlarındaki ürün gruplarını etkinlikte öne çıkarıyor.

Açıklamada görüşlerine yer verilen KAYI SAVUNMA Genel Müdürü Bekir Narin, fuarın Avrupa’nın savunma gündemini belirleyen kurum ve heyetlerle bir araya gelmek için önemli bir fırsat olduğunu belirtti.

Narin, “Mühimmat ihtiyacının her zamankinden fazla konuşulduğu bu dönemde, yüksek üretim kapasitemiz ve mühendislik gücümüzü Prag’da dost ve müttefik ülkelerin temsilcileriyle paylaşıyoruz. Bölgenin ihtiyaçlarına yönelik çözümlerimizle uzun vadeli işbirliklerine hazırız.” değerlendirmesinde bulundu.

Zengin ürün portföyü ziyaretçilerle buluşuyor

PVA EXPO PRAGUE’da düzenlenen etkinlikte KAYI SAVUNMA, hava mühimmatları ürün grubundan MK serisi genel maksat uçak bombalarının 500 lb’lik MK‑82 ve 1.000 lb’lik MK‑83 versiyonları ile FAB‑250 uçak bombasını kitli yapılandırmalarıyla standında sergiliyor.

Havan mühimmatları grubunda 60 mm, 81 mm ve 120 mm havan mühimmatları yer alırken 120 mm havan mühimmatı düz ve yivli namlu versiyonlarıyla ziyaretçilerin incelemesine sunuluyor. Bunun yanında 107 mm ve 122 mm topçu roketleri, 155 mm topçu mühimmatı ve farklı tapa modelleri de ziyaretçilerle buluşuyor.>>>AA

Model, kullanıcının mesaj göndermeme talimatını izleme bildirimlerini de engelleyecek şekilde yorumlayarak güvenlik ekibine otomatik uyarı gönderilmesini önledi.

6 Ekim’de yaşanan ikinci olayda ise Astra modeli, bir yazılımı referansa uygun hale getirirken izleme sistemini kaldırdı. Model, daha sonra kullanıcıya izleme mekanizmasını kaldırmadığını söyledi.

OpenAI, her iki olayın da en yüksek öncelikli güvenlik ihlali kategorisinde sınıflandırılmadığını ve modellerin çalışmasının otomatik olarak durdurulmadığını belirtti.

Şirket, benzer girişimlerin tespit edilmesi ve engellenmesi için iç denetim sistemini güncellediğini, ayrıca tüm iş yüklerinin güvenlik izleme gerekliliklerini karşılamasını sağlayacak sistem üzerinde çalıştığını bildirdi.

OpenAI, 17 Eylül’de de sistemlerinin hatalarını gizlediği, eksik verileri uydurduğu ve kullanıcı izni olmadan dosyaları internete taşıdığı 6 yeni vaka tespit ettiğini duyurmuştu.>>>AA

Toplantıda Iowa, Kansas, Nebraska, West Virginia, Arkansas, Arizona, Idaho ve Montana eyaletlerinin, ChatGPT’nin çocukların güvenliğini tehlikeye attığı ve ebeveynleri ürünün güvenliği konusunda yanılttığı iddiasıyla OpenAI’a dava açtığı bildirildi.

Iowa Başsavcısı Brenna Bird, yaptığı konuşmada, “OpenAI, pazara ilk giren olmak istiyordu. Çocuklara zarar verdiklerini, ebeveynlere yalan söylediklerini ve yasalarımızı ihlal ettiklerini bilmelerine rağmen ChatGPT’yi büyük bir hızla piyasaya sürdüler. Herkes, yasalara uymak zorunda.” ifadelerini kullandı.

Çocuklara zarar vererek ve yasaları çiğneyerek para kazanan şirketlere karşı birleşik cephe oluşturmayı hedeflediklerini belirten Bird, ChatGPT’nin, kullanıcıları intihara teşvik ettiğini, başkalarına zarar vermelerine yardım ettiğini ve tehlikeli tıbbi tavsiyelerde bulunduğunu savundu.

Bird, OpenAI’ın kontrolden çıkmış yapay zeka ajanlarının diğer şirketlere yasa dışı sızmasını engelleyemediğini ifade etti.

“Bu süreç yavaş, yetersiz ve muhtemelen etkisiz olacak”

Kansas Başsavcısı Kris Kobach ise federal yönetimlerin yapay zeka şirketlerini denetlemekte başarısız olduklarını dile getirerek, “Yapay zekayı yasalarla düzenlemek ve sadece bir gün, bir şekilde, her şeyi yoluna koyacak uygulanabilir bir standart elde edeceğimizi ummak, boşuna bir çaba. Bu süreç yavaş, yetersiz ve muhtemelen etkisiz olacak.” değerlendirmesinde bulundu.

Kongreyi ve eyalet yasama organlarını araştırmalarını sürdürmeye ve çözüm aramaya davet eden Kobach, bu arada sadece beklemeyeceklerini vurguladı.

“Yapay zeka politikalarının geliştirilmesi konusunda eyaletlerle işbirliği yapmaya kararlıyız”

OpenAI Sözcüsü Drew Pusateri, yaptığı açıklamada, OpenAI’ın diğer birçok yapay zeka ürününde bulunmayan ve sektöre öncülük yapan yaşa özel koruma önlemlerini kendi ürünlerine entegre ettiğini belirtti.

Hiçbir sistemin mükemmel olamayacağını vurgulayan Pusateri, ebeveyn denetimleri, kullanım molası hatırlatmaları ve yaşa uygun model korumaları gibi önlemlerin geliştirilmesine devam edileceğini söyledi.

Pusateri, “Sadece tek bir şirkete değil tüm yapay zeka sektörüne uygulanacak pragmatik yapay zeka politikalarının geliştirilmesi konusunda eyaletlerle işbirliği yapmaya kararlıyız.” dedi.

Şirketin yapay zeka sistemlerinde tespit edilen güvenlik sorunlarına karşı kapsamlı önlemler aldığını anlatan Pusateri, araştırma sistemlerindeki korumaların güçlendirildiğini, model faaliyetlerinin daha geniş kapsamlı incelendiğini ve etkilenen kuruluşların bilgilendirildiğini dile getirdi.>>>AA

Çinli üreticiler bu dönemde yıllık bazda yalnızca yüzde 1 daha fazla ürün ihraç ederken, ihracatın parasal değeri yüzde 136 arttı.

Ülke bu yılın 9 ayında 275,2 milyar ICU ihraç ederken, ihracatın parasal değeri geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 108 artarak 302 milyar dolar oldu.

Bu dönemde çip ihracatındaki artış yıllık yüzde 16,4 olan genel ihracat artışını geride bıraktı.

Bilgisayar ve elektrik donanımlarına küresel talep artıyor

Gümrükler Genel İdaresi Başkan Yardımcısı Vang Cün, yapay zeka teknolojisindeki hızlı gelişimin bilgisayar altyapısına küresel yatırımı büyüttüğü, bunun da terminal donanımları ve ara ürünlere talebi artırdığını belirtti.

Yapay zeka sistmeleri için inşa edilen büyük ölçekli bilgisayar sistemleri ve veri merkezlerinin elektrik donanımlarına telbi de artırdığına işaret eden Vang, bunun Çin’in elektrik üretimi, nakli ve enerji depolama donanımlarına talebi arttırdığı değerlendirmesinde bulundu.

Vang, donanım ihracatının çiplerden daha fazla artış gösterdiğine dikkati çekerek, 2026’nın 9 ayında bilgisayar parçaları ihracatının yüzde 210, katı diskler gibi hafıza bileşenleri ihracatının yüzde 130 ve sunucular gibi veri işleme donanımlarının ihracatının yüzde 7,2 arttığını ifade etti.

Çinli yetkili, Çin yapımı yapay zeka gözlükleri ve robotların da uluslararası piyasalara giderek daha fazla entegre olmaya farklı uygulama senaryolarında kullanılmaya başlandığını dile getirdi.

Bu arada çip ithalatı da, Çin içinde yapay zeka ve ditijal altyapıya yoğun yatırımın sürüklediği taleple birlikte yükseldi. 9 aylık dönemde ICU ithalatı yüzde 56,6, hafıza çipi ithalatı ise yüzde 150 artış kaydetti.>>>AA

Kacır, burada yaptığı konuşmada, Türkiye olarak son 23 yılda Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın liderliğinde sanayi ve teknoloji alanında büyük bir atılıma imza attıklarını söyledi.

Rekabetçi üretim altyapısıyla Türkiye’nin bugün Çin’den sonra Orta Avrupa’ya kadar uzanan geniş kuşakta ürün ve pazar çeşitliliği bakımından en önde gelen ihracatçı ülke olduğunu vurgulayan Kacır, “Türkiye ekonomisi, sahip olduğu dinamizmle uluslararası yatırımlar ve yeni işbirlikleri için önemli fırsatlar sunuyor.” diye konuştu.

Kacır, AB ile köklü bir geçmişe dayanan ilişkileri ve ortaklık hukukunu Türkiye adına stratejik bir değer olarak gördüklerine işaret ederek, Türk sanayisinin otomotivden makineye, beyaz eşyadan tekstile kadar pek çok sektörde Avrupa’nın üretim ve tedarik zincirlerinin ayrılmaz bir parçası olduğunu ifade etti.

Geçen yıl 233 milyar dolara ulaşan karşılıklı ticaret hacminin, ekonomiler arasındaki bütünleşmenin ulaştığı seviyeyi ortaya koyduğuna dikkati çeken Kacır, “AB’ye tam üyelik hedefimiz, Avrupa’nın geri kalanıyla aynı çatı altında, kıtamızın yarınlarını birlikte şekillendirme irademizin ifadesidir. AB programlarını ve katılım öncesi mali işbirliği mekanizmalarını tam üyelik hedefimiz doğrultusunda ilişkilerimizi güçlendiren, ortak önceliklerimizi somut proje ve yatırımlara dönüştüren stratejik araçlar olarak görüyoruz.” değerlendirmesinde bulundu.

IPA II döneminde 43 projeye 260 milyon avro destek

Kacır, IPA’nın birinci döneminde, bölgesel kalkınmayı hızlandırmaya ve KOBİ’lerin rekabet gücünü artırmaya odaklandıkları bilgisini vererek, şöyle devam etti:

“43 ilimizde 46 projeye yaklaşık 500 milyon avro kaynak sağlayarak 10 iş geliştirme merkezi, 9 ortak kullanım üretim tesisi, 8 AR-GE ve yenilik merkezi, 3 lisanslı depo ve bir lojistik merkezi kurduk. Hayata geçirdiğimiz yatırımlarla bugüne kadar 20 binden fazla KOBİ’mizi modern üretim altyapılarıyla buluşturduk, yaklaşık 300 yeni işletmenin kurulmasına öncülük ettik. İşletmelerimizi daha rekabetçi bir yapıya kavuşturmak üzere 14 binden fazla KOBİ’mize 1 milyar avroluk kredi hacmi oluşturduk, girişimlerimize 50 milyon avroluk yatırım desteği sağladık.”

Programın ikinci döneminde yapılan çalışmalara da dikkati çeken Kacır, “Bu dönemde ise 23 ilde 43 projeye yaklaşık 260 milyon avro kaynak sağladık.” ifadesini kullandı. Kacır, ikinci dönem 25 AR-GE ve yenilik merkezi, 3 dijital dönüşüm merkezi, 8 ortak kullanım tesisi ile 3 test ve analiz merkezinden oluşan kapsamlı bir teknoloji altyapısını sanayinin, araştırmacıların ve üniversitelerin hizmetine sunduklarını ve bu altyapılarla 1000’den fazla KOBİ’yi ileri teknoloji imkanlarıyla buluşturduklarını aktardı.

Üniversiteler, araştırma kuruluşları ve sanayiciler arasında 80’e yakın araştırma ortaklığının kurulmasına öncülük ederek 200’den fazla yenilikçi ürün ve prototipin geliştirilmesinin, 40 ürünün ticarileştirilmesinin önünü açtıklarını vurgulayan Kacır, merkezlerde yürüttükleri özgün AR-GE çalışmalarıyla 40 patentin tescilini sağlayarak Türkiye’nin teknoloji geliştirme ve fikri mülkiyet kapasitesini ileriye taşıdıklarını anlattı.

Kacır, yürütülen diğer projelere de dikkati çekerek, şöyle konuştu:

“Dünyanın en büyük sivil AR-GE programı olan Ufuk Avrupa’da, 2021’den bu yana ülkemiz kuruluşlarının yer aldığı 992 projeyle 496 milyon avroluk fon desteğini ülkemize kazandırdık. Kuruluşlarımız 85 projede konsorsiyum koordinatörlüğü üstlenerek Avrupa’nın araştırma ve yenilikçilik ekosisteminde yalnızca katılımcı değil, uluslararası araştırma ortaklıklarına liderlik eden ve yenilikçi projelere yön veren aktörler olarak önemli sorumluluklar üstlendi. Bugüne dek toplam 243 bin 654 KOBİ, COSME Programı kapsamında sunulan finansal araç ve proje desteklerinden yararlandı. Ulusal koordinatörü olduğumuz ‘Dijital Avrupa Programı’ ile sanayicilerimizin, girişimcilerimizin ve üniversitelerimizin program kapsamında kurulan kritik altyapılara erişimini sağlıyoruz. Bu işbirliği sayesinde araştırmacılarımız ve kurumlarımız, Avrupa’nın önde gelen süper bilgisayar altyapılarında bugüne kadar yaklaşık 100 milyon dolar değerinde hesaplama kapasitesinden ücretsiz yararlandı.”

IPA III döneminin öncelikleri

Kacır, Avrupa Dijital İnovasyon Merkezleri ağına katılan 8 konsorsiyumla KOBİ’lerin, girişimcilerin ve kamu kurumlarının dijital dönüşümüne hız kazandırdıklarını dile getirdi.

Bu noktada, IPA II ile Dijital Avrupa Programı arasındaki güçlü sinerjiye işaret eden Kacır, IPA II kapsamında kurulan teknoloji ve inovasyon altyapılarını Avrupa Dijital İnovasyon Merkezleri Ağı’na entegre ederek bu yatırımların sürdürülebilirliğini güçlendirdiklerini, merkezlerin Avrupa çapındaki bilgi, işbirliği ve finansman imkanlarından daha etkin yararlanmasını sağladıklarını bildirdi.

Kacır, Türkiye ile AB’nin birlikte oluşturduğu bu birikimi koruyarak, geliştirerek ve yeni fırsatlarla buluşturarak gelecek döneme taşımakta kararlı olduklarını belirterek, şunları kaydetti:

“IPA III döneminde imalat sanayisinin dijital dönüşümünü destekliyor, yeşil dönüşüm, kaynak verimliliği ve araştırma kapasitesini güçlendirecek projeler yürütüyoruz. Türkiye Sanayi Karbonsuzlaşma Yatırım Platformu (TIDIP) ile AB ile yeşil dönüşüm alanında geliştirdiğimiz işbirliğini uluslararası finans kuruluşlarını da kapsayacak şekilde daha ileri bir seviyeye taşımak arzusundayız. IPA III kapsamında TIDIP için sağlanacak 5,7 milyon avroluk AB desteğinin, platformun güçlenmesine ve sanayimizin karbonsuzlaşma yatırımları için daha fazla finansmanın mobilize edilmesine önemli katkı sağlayacağını değerlendiriyoruz. Önümüzdeki dönemde önceliğimiz, Türkiye ile AB arasında 20 yılda oluşturduğumuz bu birikimi daha ilerletmek, ortaklığımızı yeni nesil teknolojiler ve stratejik yatırımlarla derinleştirmektir. AB’nin 2028-2034 mali dönemine yönelik Küresel Avrupa ve Avrupa Rekabetçilik Fonu çalışmalarını bu bakımdan yakından takip ediyoruz. Yeşil dönüşümden dijital teknolojilere, sağlık ve biyoteknolojiden savunma sanayisi ve uzaya uzanan geniş bir yelpazede Türkiye’nin kalkınma hedefleri, Avrupa’nın yeni dönem öncelikleriyle güçlü bir uyum gösteriyor. Bu potansiyeli karşılıklı kazanımlar üreten yeni ortaklıklara, stratejik yatırımlara ve uzun vadeli işbirliklerine dönüştürmeye hazırız.”

Avrupa’nın rekabet gücünü yeniden artırma hedefine ilerlerken Türkiye’nin imkan ve kabiliyetlerinden azami ölçüde yararlanılmasının, her iki tarafın da ortak menfaatine olduğunu vurgulayan Kacır, şu değerlendirmede bulundu:

“Beklentimiz, ülkemizin adaylık statüsünü, Avrupa ekonomisiyle bütünleşmiş yapısını ve geride bıraktığımız 20 yılda birlikte oluşturduğumuz kurumsal birikimi gözeten, karşılıklı kazanımları esas alan bir mali işbirliği modelinin hayata geçirilmesidir. Bakanlık olarak Türkiye’nin ihtiyaçlarına ve potansiyeline uygun, stratejik yatırımları finansmanla buluşturan, bilim ve teknoloji alanındaki ortaklıklarımıza yeni ufuklar açan projeleri AB ile birlikte tasarlamaya ve uygulamaya hazırız.”

Açılış konuşmalarının ardından Bakan Kacır, programda başarılı olan ve öne çıkan proje sahiplerine ödüllerini takdim etti.>>>AA

Buna göre, şirketin geliri bu yılın üçüncü çeyreğinde 2025’in aynı dönemine kıyasla yüzde 55 artışla 11,66 milyar avroya yükseldi.

Şirketin net karı ise piyasa beklentilerini aşarak neredeyse ikiye katlanarak 4,96 milyar avroya ulaştı.

Başarılı finansal sonuçların ardından ASML, hisse başına 1,88 avro ara temettü ödeyeceğini bildirerek, cari çeyrek ve gelecek döneme ilişkin beklentilerini yukarı yönlü revize etti.

ASML, 2026 yılının son çeyreği için piyasa beklentilerinin (14,19 milyar avro) üzerinde, 14,2 milyar ile 15,2 milyar avro arasında bir gelir ve yüzde 57 brüt kâr marjı hedefliyor.

Şirket ayrıca, daha önce 43-45 milyar avro olarak açıkladığı 2026 yılı toplam satış hedefini de yukarı yönlü güncelleyerek 44 milyar ile 45 milyar avro aralığına çekti.

Küresel litografi pazarının yüzde 94’ünü elinde bulunduran ve EUV sistemlerini üretebilen tek şirket olan ASML, yoğun talep karşısında üretim kapasitesini gelecek iki yıl boyunca her yıl yüzde 30 artırma kararı aldı.

ASML Üst Yöneticisi (CEO) Christophe Fouquet, konuya ilişkin yaptığı açıklamada, “Hedef aralığımızın en üst sınırında yer alan rekor bir satış gerçekleştirdik. Mevcut büyümede bir yavaşlama belirtisi görünmüyor. Müşterilerimizle yaptığımız görüşmeler artık 2027 yılının da ötesine taşındı.” ifadelerini kullandı.

Fouquet, yapay zeka odaklı talebin çok yüksek kaldığını belirterek, bazı küresel üreticilerin şimdiden 2029 ve 2030 yılları için sipariş planlaması yapmaya başladığını aktardı.

Kapasite artışı planladıklarını bildiren Fouquet, bu artışın bile 2027 ve 2028 yıllarındaki müşteri talebini tamamen karşılamaya yetmeyeceğini vurguladı.>>>AA

Türkiye’nin uluslararası bilim olimpiyatlarına 1978’de katılmaya başladığını ve o yıl bronz madalya kazandığını anımsatan Kacır, “2026, uluslararası bilim olimpiyatlarında tarihimizde en fazla madalya kazandığımız yıl oldu. Bu yıl 78 madalya kazanan gençlerimiz gururumuz oldu.” değerlendirmesinde bulundu.

Kacır, TÜBİTAK tarafından desteklenen öğrencilerin son haftalarda düzenlenen uluslararası bilim olimpiyatlarında elde ettiği başarılara işaret ederek, Arnavutluk’un Tiran şehrinde düzenlenen 33. Balkan Bilgisayar Olimpiyatı’nda öğrencilerin 2 altın, 1 gümüş ve 1 bronz madalya kazandığını belirtti.

Bosna Hersek’in Saraybosna şehrinde düzenlenen 19. Genç Balkan Bilgisayar Olimpiyatı’nda 1 gümüş ve 3 bronz madalya, Vietnam’ın Hanoi kentinde düzenlenen 19. Uluslararası Astronomi ve Astrofizik Olimpiyatı’nda da 2 gümüş, 2 bronz madalya ve 1 mansiyon ödülü kazanıldığı bilgisini paylaşan Kacır, uluslararası organizasyonlarda Türkiye’yi başarıyla temsil ederek Türk bayrağını dalgalandıran öğrencileri tebrik etti.>>>AA

Kongrede bu yıl, hem bilimsel başvuru sayısı hem de başvuruların geldiği ülke sayısı bakımından rekor kırıldı. Burada üniversitelerin uzay alanındaki araştırmaları uluslararası katılımcılarla da buluştu. Bu üniversitelerden biri de Ondokuz Mayıs Üniversitesi (OMÜ) oldu.

Kongrede uzay sektörü temsilcilerinin öğrencilerle bir araya gelmesinin, gençlerin bu alana ilgisini artırması bekleniyor.

Uzay alanında ilerleme birçok boyutu bir araya getiriyor

OMÜ Rektör Yardımcısı ve Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Çetin Kurnaz, AA muhabirine, üniversite bünyesinde küçük uydu haberleşmesi, astronomi, insanlı uzay görevlerinde radyasyondan korunma ve uzay yönetişimi gibi alanlarda araştırmalar yürütüldüğünü söyledi.

Geliştirilen teknolojilerin, gelecekteki uzay görevlerinde kullanılabilecek çözümlere dönüştürülmesinin hedeflendiğini belirten Kurnaz, “Uzay alanında ilerlemenin, teknoloji geliştirme, bilimsel bilgi üretme ve güçlü kurumlar oluşturma boyutlarını bir araya getirdiğini görüyoruz.” dedi.

Küçük uydu haberleşmesine yönelik çalışmada 4 farklı frekans bandında çalışabilen kompakt bir anten tasarladıklarını aktaran Kurnaz, antenin performansını bilgisayar ortamında yapılan benzetimlerle değerlendirdiklerini bildirdi.

Kurnaz, çalışmayla, gelecekte küçük uydu haberleşme sistemlerinde kullanılabilecek çözümlerin geliştirilmesine katkı sağlanmasının hedeflendiğini belirterek, teknolojinin, yer gözlem verilerinin aktarılması, uyduların birbirleriyle iletişim kurması ve uydu ağları gibi alanlarda kullanılabileceğini kaydetti.

Prof. Dr. Kurnaz, bu tür sistemlerin tarım, çevre takibi ve afet yönetimi gibi alanlarda uydu verilerinin aktarılmasına katkı sağlayabileceğini dile getirdi.

Uzay görevlerinde atık ve fazla suyun kullanımı araştırılıyor

Uzun süreli uzay görevlerine yönelik çalışmada, görev sırasında ortaya çıkan atıklar ile fazla suyun polietilen panellerde değerlendirilerek radyasyondan korunmada kullanılmasının araştırıldığını anlatan Kurnaz, bu yaklaşımın Mars yolculukları, Ay’daki yaşam alanları ve uzun süreli uzay görevleri için çözüm geliştirilmesine katkı sağlayabileceğini ifade etti.

Çalışmanın uygulamaya aktarılabilmesi için çözümün deneylerle test edilmesi, prototipinin hazırlanması ve farklı koşullarda ölçümlerinin yapılması gerektiğini aktaran Kurnaz, araştırmanın geliştirilmesine yönelik çalışmaların sürdüğünü kaydetti.

Çift yıldız sistemleri ve uzay yönetişimi inceleniyor

OMÜ Gözlemevi’nde çift yıldız sistemlerinin fiziksel özellikleri ve yıldızların birbirleriyle etkileşimlerinin incelendiğini bildiren Kurnaz, bu çalışmaların, yıldız sistemlerinin oluşumu ve gelişimine ilişkin bilimsel bilginin artırılmasına katkı sağladığını söyledi.

Kurnaz, uzay yönetişimi alanında da faaliyetlerin sürdürülebilirliği ve farklı ülkeler arasındaki iş birliklerinin öneminin ele alındığını belirterek, “Doktora öğrencisi Merve Nur Yaşar, bu alandaki çalışmasıyla kongrede ‘en iyi sunum’ kategorisinde üçüncülük ödülü aldı. Gençlerimizin araştırma üreterek bu sürece katılması ve uluslararası düzeyde ödül kazanması, gelecekteki kapasitemiz açısından güçlü bir işaret.” değerlendirmesinde bulundu.

“En değerli sonuç, daha fazla öğrencimizin araştırmaya başlaması”

Kongrenin, çalışmalarını aynı alanda araştırma yapan bilim insanlarıyla doğrudan tartışabilecekleri önemli bir platform olduğuna işaret eden Kurnaz, şunları kaydetti:

“Burada aldığımız bilimsel geri bildirimler, araştırmalarımızın geliştirilmesine ve sonraki adımların daha doğru planlanmasına yardımcı olacak. Farklı kurumların uzmanlıkları ve araştırma altyapıları hakkında bilgi edinme fırsatı da bulduk. Anten çalışmamız için ortak üretim ve ölçüm faaliyetleri, astronomi araştırmamız için farklı gözlemevleriyle eş zamanlı gözlemler, radyasyon çalışmamız için malzeme ve uzay ortamı uzmanlarıyla ortak analizler gündeme gelebilir. Uzay politikaları alanındaki çalışmalarımız, farklı ülkelerden araştırmacılar ve kurumlarla karşılaştırmalı araştırmalar geliştirme fırsatı sundu. Gençlerimizin bu fırsatları değerlendirebilmesi için danışmanlık, araştırma altyapısı, proje desteği ve uluslararası bağlantılarla yanlarında olmamız gerekiyor. Kongrenin sonrasında görmek istediğimiz en değerli sonuç, daha fazla öğrencimizin araştırmaya başlaması, disiplinler arası ekipler kurması ve geliştirdiği fikirleri bilimsel yöntemlerle sınamasıdır.”>>>AA

Adını cesur savaşçılığıyla tanınan Oğuz boyu ÇEPNİ’den alan yeni platform ailesi, ortak bir gövde mimarisi üzerinden çoklu görev icra edebilen modüler yapısıyla dikkati çekiyor.

ÇEPNİ, ilk saha görevinde bir savunma sistemi çözümünün geliştirilmesinde hedef uçak olarak görev aldı.

Gelişmiş teknik altyapısıyla ön hatlardaki birliklerin esneklik ihtiyacına yanıt veren ÇEPNİ, konteyner içerisinden tek bir operatör tarafından 30 dakikanın altında kurularak hızla göreve hazır hale getirilebiliyor. Pist bağımlılığını tamamen ortadan kaldıran sistem, araç arkasına kurulan rampa veya pnömatik katapult fırlatıcı vasıtasıyla kolayca havalanabiliyor.

ÇEPNİ ailesi, modüler tasarımı sayesinde üç ayrı operasyonel versiyon halinde sahada görev alabiliyor. İstihbarat, gözetleme, keşif ve taarruz operasyonları için geliştirilen ÇEPNİ Midrange, yüzlerce kilometre menzile erişebiliyor. 15 kilogram faydalı yük kapasitesine sahip olan bu versiyona, platforma ihtiyaca göre farklı donanımlar veya taarruz yükleri entegre edilebiliyor.

Ailenin ikinci üyesi olan ÇEPNİ Target, hava savunma sistemlerinin radar, füze ve topçu eğitimlerinde kullanılmak üzere yeniden kullanılabilir bir hava hedefi olarak hizmet veriyor. 5 kilogram faydalı yük kapasitesiyle 100 kilometreyi aşan menzilde görev icra edebilen bu platform, güçlendirilmiş yapısı ve gövde üstü iniş kabiliyeti sayesinde sortisini tamamlayıp bir sonraki göreve hızla hazırlanabiliyor.

ÇEPNİ ailesinin üçüncüsü olan ÇEPNİ Aldatıcı (Decoy) ise taktik sahada düşman hava savunma ağlarını yanıltmak ve radar kapasitelerini meşgul etmek amacıyla yapılandırılabiliyor.

Zorlu elektronik harp şartlarında yüksek beka

ÇEPNİ’nin teknik mimarisi, modern harp sahasının yoğun karıştırma uygulanan zorlu çevre koşulları dikkate alınarak şekillendirildi. Karbon fiber yapısıyla düşük radar kesit alanı sunan hava aracı, saatte 185 kilometre seyir hızına ulaşabiliyor.

Özellikle eğitim görevlerinde kritik rol üstlenen ÇEPNİ Target versiyonu, barındırdığı özel modüllerle düşman unsurlarını birebir taklit edebiliyor. Savaş uçağı, helikopter veya füze gibi farklı hava araçlarının radar izini yansıtan platform, karmaşık tehdit profillerini simüle edebiliyor.

Tek bir altyapı üzerinden lojistik kolaylık, hızlı reaksiyon ve yüksek beka sunan ÇEPNİ İHA ailesi, Türk savunma sanayisinin taktik sahada sunduğu çok yönlü çözümlerin yeni halkası olarak öne çıkıyor.>>>AA

Kongre öncesi 108 ülkeden 8 bin 330 bilimsel bildiri özeti başvurusunun yapıldığı belirtilen açıklamada, bu sayının, organizasyon tarihindeki en yüksek seviye olduğuna ve katılımcı sayısında da rekor düzeylere ulaşıldığına işaret edildi.

Açıklamada, TUA verilerine göre kongreye 111 ülkeden 7 bin 604’ü delege olmak üzere 18 bin 642 kişinin katıldığı bilgisi verilerek, şu değerlendirmelerde bulunuldu:

“‘The World Needs More Space’ temasıyla düzenlenen kongre, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın teşrifleriyle başlayan açılışından tarihi Aspendos Antik Tiyatrosu’ndaki kapanış gecesine kadar bilim ve teknoloji tarihine geçen anlara sahne oldu. Kongrenin en kritik uluslararası siyasi ve diplomatik çıktısı, Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır’ın öncülüğünde dünyanın dört bir yanından gelen politika yapıcıları bir araya getiren Bakanlar ve Parlamenterler Toplantısı oldu. Kongre tarihinde ilk kez bir deklarasyon ilan edildi. Deklarasyon, ilk gününde 21 ülkeden 32 katılımcı tarafından desteklendi.”

Küresel uzay yönetişiminin geleceğini şekillendirmek, uzayın barışçıl ve adil kullanımını güvence altına almak amacıyla yapılan oturumların ardından kabul edilen Antalya Deklarasyonu’nun tüm dünyaya ilan edildiği vurgulanan açıklamada, deklarasyonun, artan jeopolitik gerilimlere karşı uzayın tarafsız barış, sürdürülebilir kalkınma ve ortak insanlık mirası sahası olarak korunması yönündeki kararlılığı tescil ettiğinin altı çizildi.

Açıklamada, imzaya açık bırakılan deklarasyonun, bütün dünya ülkelerinin eşit şekilde uzay alanındaki gelişmelere dahil olmasını amaçladığına işaret edilerek, “Cumhurbaşkanı Erdoğan, kongredeki konuşmasında, ‘Uzayda Barış İçin Antalya Deklarasyonu’nu imzalayan tüm katılımcılara teşekkür ediyor, henüz imzalamayan dostlarımızı da bu adımı atmaya davet ediyorum.’ diyerek bütün dünyayı deklarasyona katılmaya çağırdı.” ifadesi kullanıldı.

Halk gününde 11 bini aşkın ziyaretçi geldi

IAC 2026’nın, yüksek teknolojinin yanı sıra eşsiz kültür diplomasisine de sahne olduğu belirtilen açıklamada, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın eşi Emine Erdoğan’ın himayesinde hayata geçirilen ve kongre alanında kurulan uzay temalı “Anadoludakiler Bazaar – Space Mission”da binlerce yıllık üretim hafızasının uzayın keşif ruhuyla buluşturulduğu, astronotlar ile yabancı delegelerin alanı ziyaret ettiği bildirildi.

Açıklamada, geleneksel el sanatlarından kadın kooperatiflerinin tasarımlarına kadar Anadolu’nun küresel mirasının konuklara tanıtıldığı ifade edilerek, şu bilgiler paylaşıldı:

“Future Space alanında ise derin uzay teknolojileri, yapay zeka, otonom sistemler ve yeni nesil roket tasarımları dünya vitrinine çıkarılarak katılımcılara ‘interaktif gelecek’ deneyimi sunuldu. Bu alanda Anadolu Ajansı (AA) tarafından hazırlanan Salda Belgeseli’nin ilk gösterimi de yapıldı. Ayrıca, uzay temalı TÜBİTAK ‘Ufkun Ötesinde’ sergisi açılırken TEKNOFEST şampiyonları da uzay tutkunlarıyla bir araya geldi.”

Kongrenin son gününde ise kapıların vatandaşlara açıldığı anımsatılan açıklamada, halk gününde Antalya NEST Kongre Merkezi’ne 11 binden fazla teknoloji tutkunu, öğrenci ve vatandaşın geldiği kaydedildi.

Açıklamada, günün en dikkat çeken etkinliğinde AA Yönetim Kurulu Başkanı ve Genel Müdürü Serdar Karagöz’ün moderatörlüğünde Sanayi ve Teknoloji Bakanı Kacır ile Türkiye Teknoloji Takımı Vakfı (T3 Vakfı) Mütevelli Heyeti Başkanı ve Baykar Yönetim Kurulu Başkanı Selçuk Bayraktar’ın aynı sahnede buluştuğu belirtildi.

“Gelecek Burada Başlıyor: Teknoloji, Uzay ve Yeni Nesil” panelinde Milli Teknoloji Hamlesi, Türkiye’nin derin uzay hedefleri, TEKNOFEST kuşağının dönüştürücü rolü ve genç yeteneklerin geleceğe yön verme gücünün kapsamlı şekilde ele alındığı ifade edilen açıklamada, şunlar kaydedildi:

“5 gün süren bilim, teknoloji ve diplomasi maratonu, binlerce yıllık geçmişe sahip tarihi Aspendos Antik Tiyatrosu’nda düzenlenen gece ile sona erdi. Antalya Devlet Opera ve Balesi Müdürlüğünün sergilediği müzik ve sahne performansının eşlik ettiği gecede dünyanın dört bir yanından uzay liderleri ve astronotlar, Antalya’nın tarihi atmosferinde bir araya gelerek Türkiye’nin unutulmaz ev sahipliğine teşekkür etti.”

Açıklamada, kapanış töreninde bir sonraki kongrenin 2027’de Polonya’nın Poznan kentinde düzenlenmesi amacıyla resmi IAF bayrak devir tesliminin gerçekleştirildiği, kongrenin 2029 ev sahibinin de Cenevre olacağının ilan edildiği duyuruldu.

“Uzayın insanlık yararına işbirliklerinin yürütüldüğü bir saha olmaya devam etmesi önemli”

Açıklamada görüşlerine yer verilen Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, kongre paydaşlarına teşekkür ederek, şu değerlendirmelerde bulundu:

“Geride bıraktığımız hafta boyunca küresel uzay ekosisteminin önemli paydaşlarını Antalya’da bir araya getiren son derece kapsamlı ve başarılı bir organizasyona ev sahipliği yaptık. Uzay ajansları, bilim insanları, mühendisler, astronotlar, önde gelen teknoloji şirketleri, girişimler, yatırımcılar, öğrenciler ve genç profesyoneller, aynı çatı altında buluştu. Bilim ve keşiften uydu ve fırlatma teknolojilerine, insanlı uzay uçuşlarından dünya gözlemine kadar geniş bir konu yelpazesini ele aldık. Uzay ekonomisini, sürdürülebilirliği ve uluslararası işbirliğinin giderek artan önemini değerlendirdik.”

Kacır, kongre kapsamında uzayın, gelecek yıllarda insanlığın ekonomik, bilimsel ve teknolojik geleceğine yön vermedeki rolünü de ele aldıklarını belirterek, IAC 2026’nın, bugüne kadarki en büyük ve en görkemli uluslararası uzay kongresi olduğuna dikkati çekti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açılış törenine teşrif ederek dünyayla paylaştığı mesajların kongreye çok büyük anlam kazandırdığını vurgulayan Kacır, “Türkiye olarak ‘Yeryüzünde barış, uzayda barış’ diyoruz. Uzayın bir çatışma alanı değil barış için, refah için, insanlık yararına işbirliklerinin yürütüldüğü, elde edilen kazanımların tüm insanlığın faydasına sunulduğu bir saha olmaya devam etmesini önemli görüyoruz.” ifadelerini kullandı.>>>AA

Gülin Dede, kongre için geldiği Antalya’da AA muhabirine değerlendirmelerde bulundu.

Aynı zamanda bilinen ilk Türk kadın analog astronot olan Dede, insanlı uzay uçuşlarında risklerin azaltılması için analog astronotluk eğitimleri alınabildiğini belirterek, dünyada sadece birkaç yerde verilen bu eğitimlerden Hollanda ve Polonya’dakileri tamamlamasının ardından bu ünvanı aldığını dile getirdi.

Dede, IAC 2026’nın Türkiye’de yapılmasının çok kıymetli olduğunu kaydederek, şöyle konuştu:

“Özellikle uluslararası uzay camiasına, ekosistemine güzel bir mesaj buradan gönderilmiş oluyor. Delegelerin de akademik katkıları ve etkinlikten memnun kalmaları, expo alanındaki firmalarımızın ve diğer ülkelerdeki sunumlarının değerlendirilmesi, aynı zamanda komite çalışmalarının başarıyla sürdürülmesi benim şu ana kadarki gözlemlerim arasında. Kendim de komite üyesi olarak burada bulunuyorum. Çalışmalarımız gayet güzel, başarılı ilerliyor.”

“Türkiye’nin Artemis Anlaşmaları’nı imzalaması çok olumlu bir gelişme”

Dede, Türkiye’nin uzay politikasına dikkati çekerek, ülkenin Artemis Anlaşmaları’nı imzalamasının çok olumlu bir gelişme olduğunu belirtti.

Hollanda’da ESA’nın Teknoloji Geliştirme Merkezinde görev yaptığını hatırlatan Dede, “ESA’nın Türkiye ile işbirliği arayışı olduğunu her zaman için gözlemledim ve dönem dönem de kendim girişimde bulunarak ilettim. Türkiye ile ESA arasında görüşmeler yapıldığının duyumlarını alıyorum, umarım güzel sonuçlara varılır. Türkiye’nin ESA ile olan eski anlaşması yenilenir ve aktif bir şekilde ortak program geliştirmeye başlarız diye ümit ediyorum.” ifadelerini kullandı.

Dede, Türkiye’nin uzay politikasındaki gelecek perspektifine işaret ederek, bu kongrede kazanılan momentumun kaybedilmeden devam ettirilmesinin çok kıymetli olacağı değerlendirmesinde bulundu.

Türkiye’nin astronotlarının uluslararası etkinliklere katılımlarının sürdürülmesinin önemine işaret eden Dede, bu sayede uzayın birlikte çalışılan, koordinasyon ve işbirliği odaklı işletmesinde Türkiye’nin de faydalı bir ortak olacağını vurguladı.

Dede, Türkiye’nin uluslararası uzay faaliyetlerine katılım sağlayabileceği çok fazla kesişim noktası bulunduğunu vurgulayarak, “Türkiye, Avrupa Meteoroloji Uyduları İşletme Teşkilatı (EUMETSAT) gibi üyeliklerinin daha aktifleştirilmesi için girişimler yapar ve Birleşmiş Milletlerin Uzay Komitesi ile ilgili çalışmalarını derinleştirip politika üretici, oyun kurucu bir ülke olarak girişimlerde bulunursa eminim ki çok daha başarı sağlanabilir.” dedi.>>>AA

Diyarbakır’da gerçekleştirilen final değerlendirmelerinde jüri tarafından başarılı bulunan “LORA-MESH” projesi, birincilik ödülüne layık görüldü. Şampiyon takım, 30 Eylül-4 Ekim 2026 tarihleri arasında Şanlıurfa’da düzenlenen TEKNOFEST Güneydoğu etkinliklerinde Afyonkarahisar’ı temsil etti.

Afetlerde kesintisiz haberleşme

SAYAR-TECH takımının geliştirdiği “LORA-MESH” projesi, özellikle deprem gibi büyük afetlerde iletişim altyapısının devre dışı kalması durumunda haberleşmenin sürdürülebilmesini amaçlıyor.

GSM şebekeleri ve internet altyapısının kullanılamadığı durumlarda sistem sayesinde enkaz altındaki vatandaşlar ile arama-kurtarma ekipleri arasında iletişim kurulması hedefleniyor. Yerli teknolojiyle geliştirilen proje, afet anlarında iletişim ihtiyacına alternatif bir çözüm sunuyor.

Öğrencilerden büyük başarı

Projenin danışmanlığını Hakan Yahya Akdeniz yürütürken, yazılım, donanım ve saha testlerinde öğrenciler Ömer Gö kalan, Ecrinnaz Kartal ve Salih Sayar görev aldı.

Teknoloji ve mühendisliği toplumsal faydayla bir araya getiren proje, öğrencilerin geliştirdiği yenilikçi çözümlerin önemli bir örneği oldu. SAYAR-TECH takımının Türkiye birinciliği, Gazi Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi ile Afyonkarahisar eğitim camiasında büyük gurur yaşattı.

Şanlıurfa’daki TEKNOFEST ödül töreninde takımın birincilik ödülünü Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın elinden alması da başarının dikkat çeken anlarından biri oldu.>>>Emre TAŞPUNAR

Yapay zeka firmalarının kitapları toplu olarak satın alıp tarayarak dijitale aktardıktan sonra imha ettikleri iddiaları Avrupa’daki sahafların tepkisini çekerken, benzer durumlar farklı ülkelerde de gerçekleşiyor.

Özellikle akademik yayınlardan ve nadir eserlerden verilen toplu siparişler şüphe uyandırırken, Türkiye’den kitap siparişi veren bazı şirketlerin etik olmayan tutumları da tartışılıyor.

“Gönüllü olarak yapay zekanın besleyicisi oluyoruz”

Türkiye Basım Yayın Meslek Birliği (TBYM) Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Burhan Genç, AA muhabirine, yapay zeka teknolojilerinin gelişimiyle küresel şirketlerin telif ödemeksizin yürüttüğü veri toplama faaliyetlerine dikkati çekti.

Yayıncılık sektöründe 40 yılı aşkın deneyimi bulunan Genç, dijitalleşme süreci ile yapay zeka alanındaki gelişmelerin yayın dünyası üzerindeki etkilerini değerlendirerek, akademik ve edebi mirasın korunması amacıyla yerli ve milli bir veri tabanı kurulması gerektiğini vurguladı.

Dijitalleşme sürecinin sonucunda ortaya çıkan yapay zekanın insanın istediği gibi kullanabileceği olumlu ya da olumsuz, adeta bir silah niteliğinde devasa bir araç olduğunu aktaran Genç, yapay zekanın en doğru sonuçları verebilmesi için muazzam bir külliyata ihtiyaç duyduğunu kaydetti.

Genç, bu külliyatın telif bedelleri ödenerek toplanması halinde devasa bir bütçeye mal olacağını vurgulayarak, şunları söyledi:

“O yüzden siyaset şöyle gelişiyor, yapay zekayı size, dünya insanlarına ücretsiz olarak kullanma imkanı veriyor. Aslında bu ücretsiz kullanma çok büyük bedele mal oluyor. Çünkü her sorgu, her soru dünyanın her yerinde belki binlerce bilgisayarın, hard diskin çalışması anlamına geliyor. Bu maliyeti sineye çekiyorlar ki siz yapay zekayı kullanırken, yapay zekayı eğitmek adına, kendi ihtiyacınız olan bilgileri derletmek, çalıştırmak adına elinizdeki bütün datayı sisteme yüklüyorsunuz. Yani gönüllü olarak yapay zekanın besleyicisi oluyorsunuz.

Bunun dışında da diğer imkanları kullanarak topladıkları için şu anda ve bununla ilgili de yasaların çıkması bir şekilde ağırlaştırılıyor, engelleniyor. Çünkü bunlar çok büyük şirketler. Amerikan şirketleri şu anda hukuki birtakım çerçevenin içerisine girdikleri takdirde işlerinin zorlaşacağını düşündükleri için yasal bir engel yok, toparlanıyor.”

“Bilgimiz bize manipüle edilmiş şekilde sunulacak”

Veri toplama faaliyetlerinin küresel ölçekte sürdürüldüğünü vurgulayan Genç, yeterli veri elde edildiğinde yaşanabilecek tehlikelere dikkati çekerek, “Mümkün olduğu kadar çok veriyi toplamaya çalışıyorlar. Bu veriyi toparladıkları, yeterli veriyi elde ettikleri gün karşımıza bambaşka bir dünya çıkacak tabiri caizse. Çünkü o veriyi artık bedava kullanamayacağız. Yapay zeka çok yüksek ücretlerle kullanılacak. İkincisi, hukuki engeller bir başka şirketin aynı veriyi toparlamasının önüne mali, hukuki bir sürü engel çıkartacak. Bir rakip gelişemeyecek karşılarında. Üçüncüsü, belki de en vahim olanlardan bir tanesi bu. Artık bizden aldıkları, dünyadan topladıkları bilgiyi bize sunarken manipüle edilmiş, yönlendirilmiş bir şekilde sunacaklar. Yani bu Amerika’nın ya da başka bir emperyalist gücün kontrolünde olan, onların bilmemizi, öğrenmemizi, anlamamızı istedikleri şekliyle bizim bilgimiz bize sunulacak, tehlike burada.” görüşlerini paylaştı.

Mehmet Burhan Genç, Türkiye’de akademik eserlere yönelik yürütülen veri toplama girişimine ilişkin detaylara değinerek, durumu şöyle özetledi:

“Şu anda fiili olan durumda akademik eserlerimizle ilgili böyle yoğun bir toplama faaliyetini fark etmiş durumdayız. Bir Hollanda firması önce dijital bir platformdan dijital kopyaları almaya çalışıyor. O şirket buna yanaşmayıp bu konuda işbirliği yapmayınca, şimdi hemen hemen bütün akademik yayıncılara, ellerinde külliyat bulunan akademik yayıncılara birer tane kitap siparişi geçmeye başladı aynı şirket.”

Bu sürecin yapay zekayı eğitip eğitmediğine dair belirsizliğe de işaret eden Genç, “Bu yasa dışı mı? Şu an itibarıyla hukuk engeli yok, yasa dışı değil. Ama etik mi? Değil. Yani bu, şu andaki o insanların yıllarca süren çabayla, emekle ürettikleri bütün eserler, izinsiz ve bedel ödenmeksizin kullanılıyor.” dedi.

Genç, yapay zekanın adil bedel ödemeye uygun bir altyapısı olduğunu fakat bu teknolojinin veri toplarken bilerek işletilmediğini vurguladı.

“Eser üretiminin önünde çok ciddi bir engel oluşur”

Yapay zekanın zihinsel süreçler üzerindeki etkisine de dikkati çeken Genç, “Öncelikle eser üretimi durur. Eser üretiminin önünde çok ciddi bir engel oluşur. Yani insanların artık yeni bir kitabı yazmak ve onun karşılığında bir gelir elde etmek, geçim sağlamak noktasında önleri kesilmiş olur. Yapay zekanın en büyük handikaplarından bir tanesi bu.” ifadelerini kullandı.

Genç, insanın araştırırken kendini geliştirme faaliyetinin yapay zeka nedeniyle bir şekilde köreldiğinin altını çizerek, sonraki kuşakların kendi tarihi ve kültürel bilgilerini başka kaynaklardan almak zorunda kalması tehlikesine dikkati çekti.

Kültürel hafızayı korumak için stratejik adımlar atılması gerektiğini vurgulayan Genç, şunları söyledi:

“Akademik ve edebi alanda ama akademik alan daha da öncelikli, daha stratejik bir alan çünkü. Akademik alan öncelikli olmak üzere yerli ve milli bir veri tabanı oluşturmamız lazım ve bu veri tabanını kullanan, bize ait olan bir yapay zeka sistemi içerisinde de bunun kullanılabilir olması gerekiyor. Bu durum bir ülkenin geleceği, kültür ve bilim hayatı açısından son derece stratejik bir konudur.”

TBYM Yönetim Kurulu Başkanı Genç, kitapların dijitalleştirilip bir bedel ödenmeden, izin almaksızın paylaşılmasının çok yaygın bir şekilde kullanılır hale geldiğinin altını çizerek, “Telif sisteminin mantığı, üreten insanların emeğinin karşılığını alabilmesidir. Bu karşılığı kestiğiniz zaman artık üretim durur yani fikri üretim, edebi üretim durur. Kültür hayatının olmadığı, donuklaştığı, yerinde saydığı bir toplumun gelişmesi de söz konusu olamaz.” ifadelerine yer verdi.

“Korsanla mücadele konusunda yoğun çaba sarf ediyoruz”

Kültür hayatının korunması için toplumun her kesimine büyük sorumluluk düştüğünü vurgulayan Genç, “Okuyan, araştıran, kitapla bir şekilde hemhal olan her ferdin korsan kopyalar konusunda hassas olması gerekiyor ki kültür hayatımız kendi dinamizmini muhafaza etsin. Meslek birliği olarak da biz özellikle telif bilincinin yerleşmesi ve korsanla mücadele konusunda yoğun bir çaba sarf ediyoruz.” dedi.

Genç, teknolojik gelişmenin karşısında durmak yerine kültürü destekleyici kurumsal yapıların tesis edilmesi, kamu ve akademik kurumların öncülüğünde sektörün de desteklenmesi gerektiğini vurgulayarak, sözlerini şöyle tamamladı:

“Gerek kamu, gerek sivil toplum, gerek okur tarafı hassasiyetle davranırsa biz bu işi toparlarız. Büyük yaralar, büyük kayıplar almadan bunu ileriye taşıyan, yani krizi fırsata çevirecek bir şekilde değerlendiririz.”>>>AA

Uluslararası Uzay İstasyonu’nun (ISS) yörüngeden çıkarılması ve Axiom Space’in istasyon modüllerinin yörüngeye gönderilmesi sürecine ilişkin Lopez-Alegria, ISS’nin yörüngeden çıkışıyla uzay ajansları ve astronotların kullanabileceği bir istasyon oluşturulana kadar geçen sürede bir boşluk olmamasını sağlamaya kararlı olduklarını belirtti.

Michael Lopez-Alegria, geliştirme aşamasında iki modül olduğunu ve bunlardan birinin, İtalya’da Thales Alenia Space’te yer aldığını aktararak ilkinin yakın zamanda teslim edilmesini beklediklerini dile getirdi.

2028’de fırlatma sürecini hala planladıklarını ve ilk modülün ISS’ye kenetleneceğini kaydeden Lopez-Alegria, bu sırada ikinci modülün de tamamlanarak aynı yörüngeye fırlatılacağını, sonrasında ilkinin ISS’den ayrılarak yeni fırlatılan modül ile birleşeceğini anlattı.

Lopez-Alegria, bu şekilde küçük ancak tamamen işlevsel ticari bir uzay istasyonunun tam zamanlı şekilde kullanıma hazır olacağını söyledi.

Uzayda devlet ve özel sektör arasındaki ilişkiye dair Lopez-Alegria, devletlerin uzayda yaptıkları çalışmaların, kamu kaynaklarının kullanımı nedeniyle hükümetler tarafından onaylananlar ile sınırlı olduğunu belirterek ticari uzay istasyonlarında ise bu tür kısıtlamaların ortadan kalktığını kaydetti.

Michael Lopez-Alegria, bu bağlamda uzay veri merkezleri, yarı iletkenlerin üretimi, ilaç sektörü ile ilgili faaliyetler gibi konularda son derece iyimser olduğuna dikkati çekerek, geleceğin parlak olacağı değerlendirmesinde bulundu.

Türkiye Alper Gezeravcı ile gurur duymalı

Türkiye’nin ilk astronotu Tuğgeneral Alper Gezeravcı’nın dahil olduğu Axiom-3 misyonuna ve Türkiye’nin uzay çalışmalarına dair Lopez-Alegria, ilk olarak Gezeravcı’nın harika bir ekip arkadaşı olduğunu ve Türkiye’nin ilk astronotu olarak kendisiyle büyük gurur duyması gerektiğini dile getirdi.

Lopez-Alegria, Türk sanayisinin Aselsan, Roketsan ve diğer şirketlerle kabiliyetler açısından zamanının oldukça ilerisinde olduğuna dikkati çekerek, “Bu şirketlerin, gösterdiği ileri gelişmişlik düzeyine uygun olarak alçak yörünge ekonomisi tedarik zincirine entegre olacağından son derece eminim.” dedi.

Türkiye’nin çok parlak bir geleceği olduğunun altını çizen Lopez-Alegria, Axiom İstasyonu için bir yük rafının potansiyel inşası dahil olmak üzere diğer girişimlerde de Türkiye Uzay Ajansı (TUA) ve TÜBİTAK Uzay ile işbirliği yaptıklarını anlattı.

Michael Lopez-Alegria, yaklaşımlarının herhangi bir ülkeden birini “uzaya uçurmaktan” ziyade o ülke ile gerçek bir etkileşime girmek olduğunu vurgulayarak böylece ülkenin alçak yörünge ekonomisinin ve o ekosistemin bir parçası haline gelebileceğini dile getirdi.

Ticari uzay uçuşlarında ekip arkadaşları aynı zamanda “müşteriler”

Geleneksel uzay ajansları ile ticari misyonlar arasındaki farka ilişkin Lopez-Alegria, bunların birçok yönden benzer olduğuna işaret ederek, aynı şekilde ekibin emniyet ve operasyonel konularda komutanın karar almasına yardımcı olduğunu aktardı.

Michael Lopez-Alegria, öte yandan, özel sektörde ekip arkadaşlarının aynı zamanda “müşteriler” olduğunu kaydederek, “Bu da farklı bir tür ilişki. Bu da aslında yakın bir bağ kurmanı sağlıyor çünkü sadece onların emniyetleri ve iyi durumda olmalarıyla değil, onların operasyonel başarılarıyla da ilgileniyorum. O iki misyona ve müşterilerle ve beraber uçtuğum insanlarla kurduğum ilişkiye baktığımda çokça memnuniyet duyuyorum.” diye konuştu.

Yapay zekanın uzay çalışmalarına etkisine dair Lopez-Alegria, yapay zekanın nereye gittiğini söylemenin zor olduğunu ve hızla geliştiğini belirterek, uzaydaki sistem hatalarına yönelik bu teknolojinin hataları önlemek için olmasa bile daha iyi öngörülmesi ya da daha hızlı bir yanıt verilmesi için kullanılabileceğine işaret etti.

“Türkiye uzay topluluğunda giderek daha önemli hale geliyor”

Michael Lopez-Alegria, IAC’ye ve Türkiye’nin ev sahipliğine ilişkin, “Türkiye uzay topluluğunda giderek daha önemli hale geliyor. İlk uçuşunuzu 2024’te Alper ile yaptınız, ilk Kongre ise burada 2026’da oldu. Neredeyse tamamen yerli teknoloji ile üretilmiş bir uydunuz, Türksat 6A var. Yakında Ay’a gezici keşif aracı göndereceksiniz. Türkiye için gelecek çok parlak. Tüm bunlar, geleceğimiz olan çocuklar için çok ilham verici. Türkiye’nin geleceği için bu kadar mutlu ve memnun olamazdım.” ifadelerini kullandı.

Axiom Space’in Türkiye ile ortak olmaktan onur duyduğunu kaydeden Lopez-Alegria, Axiom-3 misyonunun önemli olduğunu ancak Türkiye’nin insanlı uzay uçuşları konusunda giderek ön saflarda yer aldığını ve bu ilişkiden gurur duyduklarını dile getirdi.>>>AA

Aschbacher, etkinlikte AA muhabirine, kongrenin oldukça yoğun ama aynı zamanda bilgilendirici geçtiğini ve birçok uzay ajansıyla görüşmeler yaptığını söyledi.

Avrupa’nın son dönemde uzay alanındaki gücünü artırdığını ve dünyadaki hemen her ülke gibi vites yükselttiğini vurgulayan Aschbacher, “Geçen yıl, üç yıllık dönem için geçerli olan finansman kararımız açıklandı. Fon miktarımızı yüzde 32 artırarak 22,3 milyar avroya çıkardık. Bu, üye devletlerimizden aldığımız muazzam bir finansman taahhüdü anlamına geliyor. Böylece artık yer gözlemi, navigasyon, iletişim, astronot çalışmaları, roketler ve uzay istasyonu gibi alanlarda yeni projelere başlıyoruz.” diye konuştu.

“Silahlanma, yakından izlememiz gereken bir durum”

Aschbacher, Avrupa’nın da uzay yarışında ABD ve Çin kadar hızlı ilerlediğine işaret ederek, ABD’ye kıyasla daha küçük bir bütçeye sahip olsa da Copernicus, Galileo gibi dünya çapında öncü programlara sahip olduklarını bildirdi.

Fırlatma araçları veya uzay tabanlı genişbant internet gibi bazı alanlarda ise arayı kapatmaya çalıştıklarına dikkati çeken Aschbacher, bu konularda da halihazırda yürürlükte olan programları bulunduğunu dile getirdi.

Aschbacher, ABD’nin uzayda silahları bulunduğunu ilk defa kabul etmesine ilişkin soruya yanıt verirken uzayda silah bulundurulmasının endişe verici olduğunu ifade etti.

Avrupa’nın uzayda silah bulundurmadığını vurgulayan Aschbacher, şu değerlendirmeyi yaptı:

“Tabii ki silaha sahip olmak başka bir şey, onu kullanmak bambaşka bir şey. Sanırım aklımızdaki en büyük soru işareti de bu. Uzayda silah kullanılması durumunda tüm yörüngelerin veya o yörüngelerdeki uyduların yok olacağı çok açık. Dolayısıyla aşılması gereken eşik çok yüksek. Elbette kendi uydularınızı korumanız gerekir ancak bence bu gerçekten çok dikkatle takip etmemiz gereken bir konu. Avrupa uzayda silah konuşlandırmıyor, en azından ESA bunu yapmıyor. Yine de bu kesinlikle çok yakından izlememiz gereken bir durum.”

Uzayda bir savaş yaşanacağını düşünmediğini belirten Aschbacher, uzayın karmaşık bir ortam olduğunu ve burada bir savaş çıkıp uydular yok edilirse saldırgan tarafın kendi uydularını da yok etmiş olacağını anlattı.

Aschbacher, “Dolayısıyla, bunun aslında ‘Bakın uzayda gücümüz var’ mesajı taşıdığını düşünüyorum. Ancak bugün bu silahların uzayda fiilen kullanılacağına inanmıyorum.” dedi.

“Bu yıl bitmeden karar alacağız”

Uluslararası Uzay İstasyonu’nun faaliyetlerinin 2030’da sona erecek olması nedeniyle Avrupa’nın alçak yörüngeye erişimini nasıl sağlayacağına ilişkin üye ülkelerle görüşmeler gerçekleştirdiği bilgisini veren Aschbacher, şöyle devam etti:

“Üye ülkeler bana Avrupa’nın yalnızca uydular için değil, astronotlar için de uzaya garantili erişim sağlamak adına neler yapması gerektiğine dair kararları hazırlama yetkisi verdiler. Aralık ayı için bir karar taslağı hazırlıyorum. Roma’da bakanların katılacağı bir toplantımız var. Orada bakanların karar vermesi için önerileri masaya yatıracağız. Kararın sonucunu şimdiden belli etmek istemem ama evet bu yıl bitmeden alacağımız bir karar olacak.”

Aschbacher, uzayda yapay zekayı büyük ölçüde kullandıklarını, gelecekte bu kullanımın çok daha hızlı ve büyük bir artış göstereceğini dile getirerek, Avrupa’nın bu sürecin bir parçası olacağını ve teknolojiyi hızla ileriye taşıyacağını ifade etti.

Türkiye ve Avrupa Birliği (AB) arasındaki uzay işbirliğine değinen Aschbacher, şunları kaydetti:

“AB’nin uzay programı adına konuşamam çünkü bunu belirleyen AB ve Avrupa Komisyonudur. ESA hakkında konuşabilirim. Türkiye ile işbirliğine yönelik bir anlaşmamız vardı fakat bu anlaşmanın süresi doldu. Dolayısıyla eğer yeni faaliyetler olacaksa yeni bir anlaşma müzakere etmemiz gerekecek. ESA ülkelerle ortaklığa her zaman çok açık ve Türkiye de onlardan biri, aynı zamanda çok hızlı gelişen ve çok önemli bir ülke. Türkiye’nin uzay konusundaki kararlılığına ve büyük hedeflerine bizzat şahit oldum, bunu görmek gerçekten çok güzel. Uzay çalışmaları, günlük yaşam ve vatandaşlar için büyük önem taşıyor. Türkiye’nin kendine böyle bir hedef belirlemiş olması beni çok mutlu ediyor.”>>>AA

Yi, çocukken hiçbir zaman astronot olmayı hayal etmediğini, Kore’de o dönemde bir uzay ajansı veya uzay programı olmadığını belirterek “Dolayısıyla astronot olmayı düşünmek bile aklıma gelmezdi. Hatta ‘astronot’ kelimesinin ne anlama geldiği konusunda bile pek bir fikrim yoktu.” ifadelerini kullandı.

Doktora eğitimi sırasında Kore hükümetinin ilk Koreli astronotunu seçmek için bir program başlattığını aktaran Yi, “O zaman şöyle düşündüm, deneyleri yerde yapmak yerine uzayda yapsam?’ Bu harika olurdu. Çünkü uzayda sürekli süzülüyorsunuz ve bunun gibi pek çok farklı şey deneyimliyorsunuz.” diye konuştu.

Yi, Kore tarihinde daha önce hiç astronot olmadığını ifade ederek insanların nasıl astronot olabileceğini merak ettiğini söyleyerek şunları kaydetti:

“Bu saf merak beni astronot programına başvurmaya yöneltti. Fakat seçileceğimi hiç düşünmüyordum çünkü yaklaşık 36 bin başvuru vardı ama şaşırtıcı ve benim için büyük bir şans eseri, 10 ay süren seçim sürecinin ardından beni seçtiler.”

2008’de Rus kozmonotla birlikte Soyuz kapsülüyle Uluslararası Uzay İstasyonu’na gittiğini ifade eden Yi, bunun üzerinden 18 yıl geçtiğini söyledi.

Yi, Kore’nin ilk ve tek kadın astronotu olduğunu vurgulayarak “Özellikle bugün büyüyen çocuklar ve özellikle de kendilerini bazı sınırlar ya da önyargılarla karşı karşıya hisseden kız çocukları için şunu söylemek istiyorum: Hayallerinize ve yeteneklerinize sınır koymayın. Çünkü elinizden gelenin en iyisini yaparsanız, istediğiniz her şeyi başarabilirsiniz. Çünkü artık elimizde çok fazla teknoloji var ve yapay zeka teknolojisi de bunlardan biri.” ifadelerini kullandı.

Astronot olmak isteyenlere seslenen Yi, tutku, sevgi, merakı ve enerjilerini korumanın ve en önemlisi sağlıklı bir bedene ve zihne sahip olmanın yeterli olduğuna işaret etti.

Yi, “Hayallerinizi gerçeğe dönüştürebilirsiniz.” dedi.

Son yıllarda birçok IAC’ye katıldığını söyleyen Yi, Kongre sayesinde çok sayıda şirketin, öğrenicinin ve araştırmacının bir araya geldiğine dikkati çekti.

Yi, “Yeni teknolojileri öğrenmek, yeni potansiyel ortaklarla ve potansiyel müşterilerle tanışmak için gerçekten harika bir fırsat. Uzay hakkında bilgi edinmek için de harika bir ortam. Bu yüzden burada olmaktan ve etkinliğe katılmaktan büyük keyif alıyorum.” diye konuştu.

Antalya’ya ilk kez geldiğini dile getiren Yi, havanın çok güzel olduğunu ve harika vakit geçirdiğini kaydetti.>>>AA